Sponsorlu Bağlantı

+ Cevap Ver
1 sonuçtan 1 ile 1 arası

Konu: Kalıtım - Biyoloji Dersi Konu Çalışma Kağıdı

  1. #1
    Senior Member
    Sponsorlu Bağlantı

    Standart Kalıtım - Biyoloji Dersi Konu Çalışma Kağıdı

    Sponsorlu Bağlantı

    Kalıtım - Biyoloji Dersi Konu Çalışma Kağıdı

    Canlıların çeşitli özelliklerinin oğul bireylere nasıl ve hangi oranlarda aktarıldığını, bu özelliklerin hangi yapı ve birimlerle temsil edildiğini, hangi faktörlerden etkilendiğini inceleyen biyoloji dalına genetik denir.

    Kalıtım maddesi bütün canlılarda DNA molekülleridir, ökaryot hücrelerin çekirdeklerinde, prokaryot hücrelerin çekirdek sahasında bulunur

    çok eski zamanlardan beri bilginlerin ve insanların üzerinde merakla ,önemle durdukları bir olaydır. Fakat XIX. yüzyılına kadar bu olayın bilimsel bir açıklaması yapılmamıştır. İlk defa Gregor Mendell (1822 - 1884) adlı bir Avusturyalı rahip, kalıtımın esaslarını, bezelye melezleri üzerinde yaptığı incelemelere dayanarak ispata çalışmış, vardığı sonuçları, 1865 yılında yayınlamıştır. Ancak, bu incelemeler kimsenin dikkatini çekmemiştir.

    1900 yıllarına doğru Hollandalı bilgin De Vries ile Almanyalı Çorrens ve Avusturyalı Tschermek ayrı ayrı denemeler yapmışlar, Mendell in vardığı sonuçlara varmışlardır. Daha sonraları, kalıtımla ilgili meseleleri ilkin Mendell'in incelediği anlaşılmış olduğundan, kalıtımla ilgili kanunlara, “Mendel Kanunlar” adı da verilmektedir.

    Mendell, deneylerini bezelye melezleri üzerinde yapmıştır. İlkin tohumları düz ve buruşuk iki tıp bezelye almış, çiçek açmadan bunların erkek organlarını keserek çıkarmış ve birinin çiçek tozlarını öbürünün dişi organları üzerine serpmek suretiyle ***lenmesini sağlamıştır. Bu ***lenmeye “Mendell Çaprazlaması” denir. Sonuç olarak her iki bitkiden de “düz tohumlu”taneler meydana geldiğini görmüştür. Yaptığı deneylerden sonra şu sonuca varmıştır:

    a - Birbirinden belirli bir karakterle ayrılmış bulunan saf ırk iki bezelye birleştikleri zaman meydana gelen melezlerde,' ana ve babadan birisinin karakteri görülmekte ve hepsi bir birine benzememektedir. (Melezlerin birbirine benzememesine izottipi denir.)

    b -Melezlerde ana ve babadan birisinin karakterinin görülmesi, ortaya çıkan karakterin diğerine hakim olduğunu göstermektedir. Bu hakim karaktere “dominan karakter”, ana ve babada bulunduğu halde ortaya çıkmayan karaktere de “resesif karakter” adı verilmektedir.


    GEN:

    Kalıtım birimidir. Kalıtsal karakterlerin temsil edildiği yaklaşık 1500 nükleotidden oluşan DNA parçasıdır. Her hücre bölünmesinden önce DNA kendi kopyasını oluşturduğu için, eş kromatidler üzerindeki aynı genlerin oğul hücrelere geçmesi sağlanır.

    Eşeyli üreyen canlılarda kromozomlar çiftler halinde bulunur.

    Örneğin: insanda 23 çift homolog kromozom vardır. Homolog kromozomların karşılıklı bölgelerinde (aynı lokusta) birbirine aynı veya zıt yönde etki yapan genler bulunur. Bir karakteri temsil eden bu gen çiftlerine alell gen çifti denir.

    Alell gen çiftini oluşturan genlerden birisi baskın ( dominant), diğeri çekinik( resesif ) ise (Aa) bu karakter yönünden melez (heterozigot) denir. Bir karakteri kontrol eden iki alell gen birbirinden farklı ise buna heterozigot denir. Ss, Dd, XY gibi.

    heterozigot Ss bireyden -------à S ve s gametler oluşur (iki tip gamet)

    ikisi de baskın veya ikisi de çekinik ise (AA), (aa) bu karakter yönünden arı *** (homozigot) denir. Bir karakteri kontrol eden iki Alell gen birbirinin aynısı ise buna homozigot denir. SS, dd, OO, XX gibi

    homozigot SS bireyden -------à S Ve S gametler oluşur (tek tip gamet)
    homozigot ss bireyden -------à s ve s gametler oluşur (tek tip gamet)

    Dominant (Baskın)'lık : Heterozigot durumda etkisini dış görünüşte gösteren gen’e baskın gen; bunun ortaya çıkardığı özelliğe de baskın özellik denir.

    örnek; Bezelyede sarı renk, insanda beş parmaklılık, dil yuvarlama, vs.

    Resesif (çekinik)'lik :Heterozigot durumda etkisini dış görünüşte gösteremeyen gen’e çekinik gen; bunun ortaya çıkardığı özelliğe de çekinik özellik denir.

    örnek; Bezelyede yeşil renk, insanda O kan grubu, altı parmaklılık, vs.

    Bağlı Gen – Bağımsız Gen : İki veya daha fazla gen aynı kromozom üzerinde bulunursa bağlı genler, farklı kromozomlar üzerinde bulunurlarsa bağımsız genleradını alır.

    Mayoz bölünmeyle üreme hücreleri (gametler) meydana gelirken homolog kromozomlar birbirinden ayrıldığı için, her gamette genlerden, sadece birisi bulunur. ***lenmeyle dişi ve erkek gamet birleşip zigotu oluşturunca homolog kromozomlar üzerindeki alel genlerde karşılıklı gelip çift oluşturmuş olur.

    Genotip: Bir bireyin gen yapısına ( gen formülüne ) denir. Aa ile AA’nın genotipi farklıdır. Bir karakteri genlerle ifade etmeye denir. Ss, bb, DD gibi. Bir canlının genotipi sorulduğunda her karekterin ikişer harfle gösterilişi anlaşılmalıdır.

    Fenotip: Bir bireyin dış görünüşüne denir. A baskın özellik olduğu için AA ile Aa ‘ nın fenotipi aynıdır. Canlının özelliklerinin dışardan gözlenebilmesi ya da incelemekle anlaşılmasıdır.

    Bir karakter bakımından farklı iki arı ***ün melezlenmesine Monohibrit çaprazlama denir.
    İki karakter bakımından farklı iki arı ***ün melezlenmesine dihibrit çaprazlama denir.
    Üç karakter bakımından farklı iki arı ***ün çaprazlamasına trihibrit çaprazlama denir.

    KALITIM VE ÇEVRE ETKİLEŞMESİ
    Canlı organizmalar doğal çevrede yaşarlar. Yaşamları çevre şartlarından sürekli etkilenir. Çevreye uyum sağlayanlar yaşamlarını sürdürebilirken uyamıyanlar ölürler.
    Canlı karakterlerini oluşturan genlerin yapı ve çalışması besin, su, sıcaklık, iklim, hava, hormon, nem gibi çevresel faktörlerden etkilenirler.

    Çevre şartlarının etkisiyle genlerin sadece çalışma şeklinin değişmesine modifikasyon denir. Kalıtsal olmayıp sadece bireyin kendi yaşamını etkiler.

    Çuha çiçeğinin düşük sıcaklıkta kırmızı, yüksek sıcaklıkta beyaz çiçek açması
    İnsanda derinin ışık yoğunluğuna göre bronzlaşması
    Dişi arılarda farklı besinlerle beslenmesi sonucu kraliçe ya da işçi arının oluşması
    Çok kullanılan kasların gelişmesi
    Aşırı besin tüketen insanların şişmanlaması
    Sirke sineklerinde, ortam sıcaklığının yüksek ya da düşük olmasına göre kanatların düz ya da kıvrık olması
    Genlerin yapı ve çalışmasının bozulmasına mutasyon denir. Mutasyon vücutta görülürse canlının yaşamını, üreme hücrelerinde oluşursa sonraki nesilleri etkiler. Mutasyonlar sonucu kanser, doğumsal anormallikler, geri zekalılık gibi rahatsızlıklar oluşur.

    Çevre şartlarının değişmesiyle oluşan eleyici dirence doğal seleksiyon denir. Fırtına, kuraklık, yağışlar, yangınlar seleksiyona neden olabilir.

    Canlı organizmaların seleksiyonlara karşı koyarak çevreye uyum sağlanmasına adaptasyon denir. Adaptasyon canlının yaşadığı çevre şartlarına vücut olarak uyum yapmasını sağlar. Kaktüslerin çöllerde yaşaması, penguenlerin kutuplarda yaşaması, balinaların sularda yaşaması, ekvator ayılarının koyu renkli olması gibi.

    Milyonlarca yıllık süreçte canlıların değişim geçirerek yeni türleri oluşturmasına evrim denir.


    MENDEL VE KANUNLARI ( yasaları )

    Mendel yasaları içerisinde;
    Karakterlerin birleşmesi
    Karakterlerin gizli kalması
    Karakterlerin ayrılması
    maddeleri bulunur.


    MENDEL DENEYLERİ

    Karakterlerin ***den ***e geçtiğini bilimsel kurallarla ortaya koymuştur. Deneylerinde kullandığı üç yöntem başarılı olmasını sağlamıştır.
    • Çok sayıda ana–baba kullanarak, aynı anda çok sayıda oğul *** sağlayıp incelemiştir.
    • Matematik bilgiyi biyolojiye transfer ederek, oğul ***ün görünüş bakımından dağılımını saptamıştır.
    • Bir ya da daha çok özelliğin ***den ***e geçişini inceleyip matematiksel sonuçlar çıkarmıştır.Mendelin deney materyali olarak bezelyeleriseçmesinin nedenleri :
    • Kolay yetişmeleri ve kısa sürede *** vermeleri
    • Birçok varyasyonunun (uzun–kısa, sarı, yeşil, ...) olması
    • Tam çiçek olmaları (erkek ve dişi organ aynı zamanda olgunlaşır.)
    • Taç yaprakların üreme kısmını kapatarak ancak insan yardımı olmadan çapraz tozlaşma yapamamaları

    MENDELİN KALITIM YASALARI



    Birinci prensip:
    Birinci Kanun : Birbirlerinden birer karakterle ayrılan iki saf ırk birleştikleri zaman meydana gelen melezlerin hepsi de aynı tipte bulunmaktadır. Buna İzotipi Kanunu denir.

    Şansa bağlı olarak bir olayın bir defa denenmesinden elde edilen sonuçlar, aynı olayın daha sonraki deneme sonuçlarını etkilemez.

    Örneğin: Madeni bir para on defa atılsa onunda da yazı gelse, yine de tura gelme ihtimali ½’ dir. On birinci atılmada tura gelme şansı değişmez.

    İkinci prensip:
    Şansa bağlı iki veya daha fazla bağımsız olayın aynı anda birlikte olma ihtimali, bunların ayrı ayrı olma ihtimallerinin çarpımına eşittir.

    İkinci Kanun : Melezlerde ana ve babadan birinin karakteri hakim olarak görülmektedir. Buna da Dominans Kanunu denir.

    Örneğin:

    TtRr X TtRr

    Genotipindeki bireylerin çaprazlanması sonucu oluşan

    oğul bireyler arasında;

    Fenotip Oranı:

    9/16 TR,

    3/16 Tr,

    3/16 tR,

    1/16 tr


    Eksik Baskınlık: Bir alel çiftinde baskın gibi görünen bir genin fenotipte etkisini tam olarak gösterememesine eksik baskınlık denir.

    Örneğin :
    Kırmızı ve beyaz renkli gece sefası bitkileri çaprazlanırsa f1 ***ü: %100 melez olur.çünkü burada K geninin k genine baskınlığı yoktur.

    Üçüncü prensip:
    Üçüncü Kanun : Melezler aralarında çaprazladıkları zaman meydana gelen nesilde ana ve babaya ait karakterler ayrılmaktadır. Buna Karakterlerin Kanunu denilmektedir.

    ÇOK ALELLİK

    Herhangi bir karakteri belirleyen alel gen sayısı ikiden fazla ise bu duruma çok alellik denir. Bir özelliği etkileyen alel gen sayısı ne kadar fazla olursa olsun, her fertte bu alel genlerden yalnız ikisi bulunur. Çünkü bir fertte bir karakteri belirleyen homolog kromozomların karşılıklı bölgelerinde olmak üzere bir çift gen bulunabilir. Çok allelliğin en tipik örneği insanda kan gruplarını belirleyen genlerdir. A ve B genleri o genine baskındır. Ayrıca A ve B genleri birbirine eş baskındır.

    İnsanlarda bunlardan başka kan grubunu belirleyen Rh pozitif




    ( R), Rh negatif ( r ) M ve N alelleride vardır.
    M ve N birbirine eş baskın olup R r’ ye baskındır.


    RH faktörü:
    ilk defa Rhoesus maccacus adlı maymun türünde tespit edilmiştir. Bu maymundan alınan kan tavşanlara verildiğinde tavşan kanında maymun antijenlerine karşı antikor oluştuğu gözlenir. Bir insanın kanında Rh proteini varsa Rh pozitif, yoksa Rh negatiftir denir.

    Rh Uyuşmazlığı:
    Bebekle anne arasında madde alışverişi plasenta adı verilen özelleşmiş yapı sağlar. Bu nedenle normal şartlarda anne kanı ile fetüs kanı birbirine karışmaz. Anne ile bebek arasında madde alışverişi osmoz veya aktif taşıma ile yapılır. Ancak damar çatlaması veya doğuma yakın plasentanın geçirgenliğinin artması sonucu kan karışması gözlenebilir. Fetüs kanı ile anne kanı karışacak olursa annenin kanında Rh proteini olmadığı için çocuktan gelen Rh antijenine karşı annede anti Rh antikoru oluşur. Bu antikorlar plasenta yolu ,ile fetüse geçer ve alyuvarları parçalar ki buna eritroblastosis fetalis adı verilir.

    Fetüs sarı ve kansız olarak doğar. Ancak 1. Çocukta annede antikor oluşumu biraz süre alır ve çocuk bu antikorlara yakalanmadan doğabilir. Ancak 2. Ve diğer çocuklarda daha önce anne bu antijeni tanıdığından ikinci defa kana aynı antijen geçtiğinden hemen antikor oluşur. Böylece kan uyuşmazlığı gözlenir. Çözüm; ya bebeğin kanı kendi kan grubundan Rh (-) negatif ile değiştirilir. Ya da annede anti Rh oluşumunu engellenir.

    M - N Faktörü:
    M ve N allel genler olup eş baskındırlar. MN ile insanda antikor oluşmaz. Kan naklinde problem oluşturmaz.

    MENDEL ORANLARININ DEĞİŞMESİ:

    1. ÇOK ALELLİK:
    Herhangi bir karakteri belirleyen alel gen sayısı ikiden fazla ise bu duruma çok alellik denir. Bir özelliği etkileyen alel gen sayısı ne kadar fazla olursa olsun, her fertte bu alel genlerden yalnız ikisi bulunur. Çünkü bir fertte bir karakteri belirleyen homolog kromozomların karşılıklı bölgelerinde olmak üzere bir çift gen bulunabilir.

    2. EKSİK BASKINLIK ( EKİVALENTLİK):
    Heterozigot bireylerde bir karaktere etki eden allel genlerin her ikisinde baskınlık derecesinin aynı olmasıdır. Bireyler ara bir karaktere sahip olurlar. Eş baskınlıkta dominant- resesiflik yoktur. Karakterlerin fenotip oranı genotip oranına eşittir. F2 ***ü 1:2:1 ‘ dir. İnsanda A-B , M-N kan grupları, Endülüs tavukları ve Aslanağzı bitkisinde görülür.

    Not: Eksik baskınlıkta bireylerde canlının fenotipine bakılarak genotipi söylenebilir.
    1.Letal genler: bazı genler homozigot haldeyken öldürücüdür. Bu genleri taşıyan canlılar öleceğinden fenotip ve genotip oranı değişir.

    a- Baskın letal genler:
    b- Çekinik letal gen:

    KONTROL ÇAPRAZLAMASI
    Çekinik özellikteki bir bireyin fenotipi de genotipi de aynıdır. Fakat baskın özellikteki bir bireyin homozigot mu ( Arı ***) heterozigot mü ( melez) olduğu belli değildir. Bunu anlamak için genotipi bilinmeyen birey, genotipi bilinen çekinik özellikteki bireylerle çaprazlanır.

    GAMET ÇEŞİDİ ve HESAPLAMASI

    A. BİR KAREKTER BAKIMINDAN
    Gametler, mayoz bölünmeyle meydana geldiği için, ana canlının yarısı kadar kromozon ve yarısı kadarda gen taşırlar.

    Homozigot İken
    SS bireyden -------à S Ve S gametler oluşur (tek tip gamet)
    ss bireyden -------à s ve s gametler oluşur (tek tip gamet)



    Heterozigot İken
    Ss bireyden -------à S ve s gametler oluşur (iki tip gamet)


    B. İKİ KARAKTER BAKIMINDAN

    Homozigot İken
    SS DD bireyden -------à SD Ve SD gametler oluşur (tek tip gamet)
    ss dd bireyden -------à sd Ve sd gametler oluşur (tek tip gamet)






    Heterozigot İken
    sS dD bireyden -------à SD – Sd – sD- sd gametler oluşur (4 tip gamet)
    ds Dd bireyden -------à sD –sd gametler oluşur (iki tip gamet)
    Ss dd bireyden -------à Sd –sd gametler oluşur (iki tip gamet)





    BAĞLI GENLERDE GAMET ÇEŞİDİ
    Bir kromozom üzerinde bulunan genlere bağlı genler denir. Bunlar, gametlere giderken beraber hareket ederler. (Ancak krosing-over olayıyla birbirinden ayrılabilirler.)



    Gamet çeşidi = 2n = heterozigot kromozom çifti
    ABabEe bireyden -------à ABE – ABe - abE - abe gametler oluşur (4 tip tip gamet)

    2 bağlı gen var ise 2n = 22
    Bağlı genlerin bulunduğu durumlarda, bazı gametler ya oluşmaz, ya da diğerlerinden daha az oranda oluşur. Bunlar krosing-over sonucunda oluşan gametlerdir.
    Örnek Soru :
    Hh Kk MM nn XRXr genotipindeki bir bireyden, hKMnXR genotipinde gametlerin meydana gelme oranı nedir? (H, K, M, n genleri farklı kromozomlar üzerindedir).
    A) 1/4 B) 1/8 C) 3/10 D) 3/16 E) 1/32


    CİNSİYETE BAĞLI KARAKTERLERİN KALITIMI
    İnsan hücrelerinde 46 şar tane kromozom bulunur. Bu kromozomların 44 tanesi vücut organlarının oluşmasını sağlar. 2 tanesi de cinsiyet özelliklerinin oluşmasını sağlar. Vücut kromozomları aynı özellikleri oluşturduğu için bütün insanlarda ortaktır.
    Cinsiyet kromozomları X ve Y olarak 2 çeşittir.
    2n = 46  44 + XX (Dişi birey)
    2n = 46  44 + XY (Erkek birey)
    X kromozomu üzerindeki gen bozulmaları sadece erkeklerde hastalık oluştururken, X kromozomu üzerindeki gen bozulmaları erkek ve dişilerde farklı oranlarda hastalık oluşturur.
    Renk körlüğü ve hemofili hastalıkları kalıtsal olup X kromozomları üzerindeki çekinik genlerce (a) oluşturulabilir.
    a  Çekinik, hastalık geni
    A  Baskın, normallik geni
    XAXA  Normal dişi birey
    XAXa  Normal dişi birey (taşıyıcı)
    XaXa  Hasta dişi birey
    XAY  Normal erkek birey
    XaY  Hasta erkek birey



  • Konuyu değerlendir: Bu konuyu beğendiniz mi?

    Kalıtım - Biyoloji Dersi Konu Çalışma Kağıdı


    Değerlendirme: Toplam 0 oy almıştır, ortalama Değerlendirmesi puandır.

Konu Bilgileri

Users Browsing this Thread

Şu an 1 kullanıcı var. (0 üye ve 1 konuk)

Benzer Konular

  1. Cevaplar: 2
    Son Mesaj: 12.01.13, 21:47
  2. Cevaplar: 0
    Son Mesaj: 05.01.11, 02:34
  3. Cevaplar: 0
    Son Mesaj: 04.01.11, 18:46
  4. Cevaplar: 0
    Son Mesaj: 04.01.11, 18:31
  5. Cevaplar: 0
    Son Mesaj: 27.12.09, 01:47

Yetkileriniz

  • Konu Acma Yetkiniz Var
  • Mesaj Yazma Yetkiniz Var
  • Eklenti Yükleme Yetkiniz Yok
  • Mesajınızı Değiştirme Yetkiniz Yok
  •  

Search Engine Friendly URLs by vBSEO 3.6.0 RC 2 ©2011, Crawlability, Inc.