Sponsorlu Bağlantı

+ Cevap Ver
1 sonuçtan 1 ile 1 arası

Konu: Toprak Oluşumunu etkileyen Faktörler Nelerdir?Toprak Çeşitleri Nelerdir,Hangileridir

  1. #1
    Moderator
    Sponsorlu Bağlantı

    Standart Toprak Oluşumunu etkileyen Faktörler Nelerdir?Toprak Çeşitleri Nelerdir,Hangileridir

    Sponsorlu Bağlantı

    Toprak Oluşumunu etkileyen Faktörler Nelerdir?,Toprak Çeşitleri Nelerdir Hangileridir,

    Toprak Oluşumunu etkileyen Faktörler,


    TOPOGRAFIK FAKTÖR,

    Türkiye arazisinin önemli bir kısmı egimli ve çok egimli yamaçlardan oluşmaktadır. Egimin çok dik oldugu yamaçlarda topragın oluşması ye tutunması oldukça zordur. Toprak oluşumu üzerine yer şekillerinin etkisi egim, yükseklik ve bakı fak*törüyle olmaktadır.
    Egim: toprak içinde bulunan suyun yatay yönlü hareketini etkileyen başlıca faktördür. Toprak içindeki suyun hareketi, egimi yönünde olur. Hızı da egimin dikligi ile dogru orantılıdır. Bu yamaçlar, eger bitki örtüsünden de yoksunsa, çıplak yerlerdir. Dik yamaçların çıplak olmasının başlıca nedeni, şid*detli erozyondur.
    Yükselti arttıkça sıcaklık azalmaktadır. Ayrıca belirli bir seviyeye kadar yagış miktarı da artar. Ancak çok yükseklerde yagışta azalma olur. işte sıcaklıgın ve yagışın yükseklige baglı olarak gösterdikleri bu farklılık, bitki örtüsü ve toprak oluşumunu farklı şekillerde etkilemektedir. Yükseklik basamaklarına baglı olarak dag yamaçlarında toprak kuşakları oluşmaktadır. (Örnegin Kuzey Anadolu sıradaglarının Karadeniz’e bakan yamaçlarında şöyle bir durum söz konusudur: 1000 m’ye kadar asit karakterli kahverengi orman toprakları, 1000-2000 m arasında organik madde yönünden zengin esmer topraklar, 2000 m den daha yüksek yerlerde ise yüksek.dag çayırı toprakları da bulunmaktadır).
    Bakının toprak oluşumu üzerindeki etkisi egim ye yükselti faktörlerine göre daha sınırlıdır.Yurdumuzda sıradagların uzanış yönlerine göre kuzey ye güney yamaçlar sıcaklık ve yagış yönünden farklı özelliklere sahiptir. Türki*ye’de kuzey yamaçlar güneşlenme ye dolayısıyla buharlaşmanın daha az oldugu yerlerdir. Kuzey yamaçlardaki topraklar daha nemli ye daha derindir. Buna baglı olarak üzerindeki bitki Örtüsü daha zengindir. Güney yamaçlarda ise durum bunun tersinedir.

    ZAMAN FAKTÖRÜ

    Yeni oluşmuş genç topraklar, kendilerini oluşturan ana kayanın özelliklerine sahiptir. Ancak zaman içinde bu topragın bünyesine organik maddeler de karışır. Suların topragı yıkamasının da etkisiyle horizonlar meydana gelir. Böylece topraklar fiziksel ve kimyasal yönden yeni özellikler kazanır. Böylece olgun bir toprak oluşur.
    Ana materyalin ayrışması ve bu malzemeye bitki örtüsünün yerleşmesi sonucu olgun bir topragın oluşması için binlerce yılın geçmesi gereklidir. An*cak toprak oluşumu için geçen bu zamanın uzunlugunu bazı faktörler etkilemektedir. Bu faktörler; ana kayanın fiziksel ve kimyasal özellikleri. bitki örtüsü, yagış durumu ve egimdir. Kolay ayrışabilen ana materyalin bulundugu yerde eger yagışlı ve ılıman bir iklim etkili olursa, ayrışma hızlı olacagından, toprak kısa zamanda oluşur. Karadeniz Bölgesi toprakları bu şekilde oluşmuştur. Ancak yeterli yagışın olmadıgı, kışların çok soguk geçtigi, bitki örtüsünün cılız oldugu yerlerde. ayrışma süreci yılın bir bölümünde kesintiye ugradıgından, toprak oluşumu için çok daha uzun zamanın geçmesi gerekir. Ayrıca bu toprakların horizonları da tam olarak gelişememektedir. Tuz Gölü çevresindeki topraklar bu şekilde oluşmuştur.

    BIYOLOJIK FAKTÖRÜ

    Toprakların oluşumu üzerinde canlıların da etkisi vardır. Canlılar arasında, toprak oluşumunu en fazla etkileyen, bitki örtüsüdür. Bitkilerin toprak oluşumuna etkileri şu şekilde olmaktadır: Yaprak, dal, meyve, tohum ve kabuk gibi organların topraga karışması ile topragın organik madde yönünden zenginleşmesini saglarlar. Böylece toprakların üst katmanı bitki besin maddesince zengin ye göze*nekli bir doku kazanır. Kök ve gövdeleriyle özelilikle yamaçlardaki toprak örtüsünü tutarak top*rak erozyona ugramalarına engel olurlar. Bitkilerin gelişen kökleri ana materyali parçalayarak topragın derinleş*mesine ve toprak profilinin gelişmesine katkıda bulunur. Toprak oluşumunun sürekli olabilmesi ve bitki besin maddelerinin dolaşımı için topragın bitki örtüsüne sahip olması gereklidir. Bitki örtüsünden yoksun olan topraklar, bitki besin maddesi bakımından fakirleşir ve topraklaşma süreci durur. Bunun örnekleri Orta Anadolu, Güneydogu Anadolu ye Dogu Anadolu’da görülmektedir. Buralardaki topraklar organik madde yönünden giderek fakirleşmektedir. Bozkırlardaki topraklar organik maddelerce yeteri kadar beslenememektedir. Buralarda yogun olarak yapılan hayvan otlatmaları toprakları organik madde yönünden daha da fakir hale getirmektedir.
    Hayvanların da toprak oluşumuna etkileri vardır. Toprak canlı bir örtüdür. Topraga bu canlılıgı veren, içindeki organizmalardır. Bakteriler ve man*tarlar toprak üzerindeki ve içerensindeki maddelerin ayrışmasında etkili olur. çeşitli eklem bacaklılar, bitki artıklarını yiyerek onların parçalanmasına yardımcı olurlar. Solucanlar da organik maddelerin topraga karışmasına katkıda bulunurlar. köstebek ve tarla faresi gibi hayvanlar ise alttaki topragı yüzeye çıkararak topragın karışmasına katkıda bulunurlar.
    Toprak oluşumunda insanin da etkisi vardır. Insanın etkisi şu başlık*lar altında belirtilebilir:
    -Topragın üst 40-50 cm lik kısmı çeşitli tarım aletleriyle işlenir.
    -Topraga çeşitli organik ye inorganik gübreler karıştırılır.
    -Toprakta çeşitli bitkiler yetiştirilir.
    -Toprak, içerisinde çeşitli kimyasal eriyikler bulunan sularla sulanır.
    -Toprak üzerinde bulunan bitki örtüsü, çeşitli nedenlerle tahrip edilir.
    -Çıplak yerler agaçlandırılır.
    -Yol, baraj, tünel ve kanal gibi yapılarla yamacın dogal profili ye dolayısıyla dogal dengesi bozulur.

    Yukarıda belirtilen yollardan insanlar, toprak oluşumunu bazen olumlu bazen de olumsuz yönde etkilemektedir

    KLIMATIK FAKTOR

    Toprak oluşumu üzerinde etkili olan iklim özellikleri sıcaklık ve yağıştır. Sıcaklık faktörü, kayaların fiziksel ve kimyasal ufalanmalarını etkiler. Bunda da en çok, gece ile gündüz arasındaki sıcaklık farkı etkili olur. Gece—Gündüz arasındaki sıcaklık farkı, karasal iklimin etkili olduğu yerlerde daha fazladır. Onun için yeryüzündeki kurak ye yarı kurak bölgelerde fiziksel ufalanma çok yaygındır. Fiziksel ufalanmanın sürekli olarak devam etmesi sonucu, ana kaya giderek ufak parçalara ayrılır. Sıcaklık ayrıca, topraktaki kimyasal olayların da hızını artırarak topraklaşma (pedojenez) sürecini hızlandırır. Iklimin, toprak oluşumunu etkileyen ikinci elemanı olan yağış (ya da nem), ana kayanın kimyasal ufalanmasına (çözünmesine) neden olur. Top*rak içindeki nemin etkisi, kimyasal ufalanma ile sınırlı kalmaz. Aynı, zamanda Üst katmandaki çözünebilen maddeleri alt katlara taşır. Üst katları yıkar, yıkanan bu maddelerin alt katlarda birikmesini sağlar. Toprak içindeki suyun kaynağı yağışlardır. Boşluklardan toprağa giren su, tabana sızarak, belirli bir Se*viyeye kadar toprağı doygun hale getirir. Yüzeyden ısınmaya bağlı olarak görülen buharlaşma sonucu, altlardaki su, kılcal borular aracılığıyla toprağın üst katına çıkar. Böylece toprak içindeki su, dikey yönde hareket etmiş olur. Ayrıca toprakta fazla miktarda bulunan su, eğimi takip ederek yatay yönde de hareket etmektedir. Ülkemizde birbirinden farklı başlıca üç iklim hüküm sürer. Bunların farklı sıcaklık ve yağış özellikleri, toprak oluşumuna da farklı şekillerde yansır. Bunları özet olarak açıklamakta yarar vardır
    Karadeniz ikliminin toprak oluşumuna etkisi, kendini en çok yağışın, fazlalığı ye sürekliliği yönünden hissettirir. Yağışlarla yere düşen bol miktar*daki su, toprağın Üst katlarının yıkanmasına (çözünebilen tuz ye minerallerin alt katlara taşınmasına) neden olur. Bunun dışında ayrıca karbonatlar ve bazı bitki besin maddeleri topraktan tamamen ayrılır. Onun için Karadeniz Bölgesi toprakları, asit karakterlidir. Bu yüzden topraktaki kimyasal olaylar, hızla devam etmektedir. Bunun sonucu olarak da, Karadeniz Bölgesi’ndeki toprakların kalınlığı, diğer bölgelerdekine göre daha derindir. Karadeniz Bölgesi’ndeki topraklara, üzenindeki çam türü ağaçlardan bol miktarda iğne yapraklar ve bitkisel artıklar dökülür. Sıcaklığın ye yağışın da yeterli olması sonucu bu organik artıklar ayrışarak toprağa karışır. Bu neden*le bölgede yüksek olmayan kesimlerde (1000 m nin altında) koyu renkli top*raklar vardır. Ancak yüksek yerlerde sıcaklığın düşük olması sonucu, organik maddeler geç ayrışmakta ve uzun sure toprak üzeninde kalmaktadır
    Akdeniz ikliminin etkili olduğu yenlerde yıllık toplam yağış ve sıcaklık toprağın oksitlenmesine yol açmaktadır. Onun için buralardaki topraklar kırmızı renklidir. Kalkerlerde bulunan bol çatlaklar, su ye hava dolaşımının iyi bin şekilde gerçekleşmesini sağlar. Onun için kızıl renkli topraklar (terra—rossa) kalkerler üzerinde daha yaygındır. Bu iklim bölgesinde sıcaklık ye yağış, mik*roorganizmaların organik maddeleri hızla ayrıştırması için uygun bir ortam hazırlanmıştır.Bu nedenle toprak üstünde organik madde birikimi görülmez.
    Karasal iklimin toprak oluşumu üzerine etkisi genellikle olumsuzdur. Yani buralarda topraklaşma süreci yavaş işler. çünkü bu iklim bölgesinde yıllık yağış yetersiz, ayrıca kış aylarında toprak donmuş durumdadır. Toprağın üst kısımlarından yıkanan karbonatlar yağışın az olması sonucu topraktan uzaklaştırılmayarak orta ye alt kısımlarda biriktirilir. Bu yüzden karasal iklim bölgelerindeki topraklar kireçlidir. Toprak oluşumunu sağlayan fiziksel ye kimyasal olaylar çoğunlukla yılın ilkbahar ye sonbahar mevsimleriyle sınırlı kalır. Yaz aylarındaki kuraklık nedeniyle toprağın bitki örtüsü yönünden fakir olması, toprağın organik madde yönünden de fakir olmasına yol açar. Doğu Anadolu’da Erzurum—Kars platolarındaki topraklar, yazları kurak karasal iklimin etkili olduğu yörelerdeki (Orta Anadolu Bölgesi) topraklardan çok farklıdır. Buradaki topraklar uzun boylu çayırlar altında oluşmuş, esmer renkli (çernozyem) topraklardır.

    ANA MATERYAL FAKTÖRÜ

    Toprağın altında bulunan ve ayrışarak toprağı oluşturan materyale ana materyal ya da ana kaya denir. Ana materyal, granit, bazalt gibi çok sert bir kütle olabileceği gibi, çakıl, kum veya volkan kumu gibi gevşek materyal de olabilmektedir. Ana kaya faktörü toprakların fiziksel özelliklerini, özellikle ilk oluşum evrelerinde önemli ölçüde belirler. Ana kayalar çeşitli olaylarla ayrıştıkları za*man bünyelerinde bulunan maddeler serbest kalır. Işte yeni oluşacak toprağın rengi, geçirimlilik derecesi ve bitki besin maddeleri, ayrışma sonucu açığa çıkan bu maddelere göre belirlenir. Bazı ana kayaların (kumtaşı, kuvarsit, gnays gibi) ayrışması sonucu bol miktarda kum açığa çıkar. Böyle ana kaya üzerinde kumlu topraklar oluşur. Örneğin Yıldız dağları çevresinde, Güneydoğu Toroslar'ın eteklerinde Bozdağ, Aydındağları ve Menteşe dağları eteklerinde kumlu topraklar oluşmuştur.
    Killi-kireçli ana kayalar üzerinde ise koyu renkli ye geçirimsiz topraklar oluşur. Türkiye’deki ovalarda genellikle bu topraklar yaygındır. Ergene havzası, Bursa, Karacabey ye Bafra ovalarıyla Van Gölü’nün kuzey doğusunda ki topraklar bu tür topraklardır. Kireç taşı üzerinde CaCO3 in ayrışması sonucu kızıl renkli topraklar (terra—rossa) oluşur. Bu topraklar kalker arazideki çukurluklarda ye kalkerin çatlaklarında meydana gelmektedir. Sert ye siyah renkli bir volkanik taş olan bazaltın üzerinde koyu renkli ye bitki besin maddesi yönünden zengin topraklar meydana gelmektedir. Erzurum-Kars platolarındaki ve Karacadağ çevresindeki topraklar buna örnektir.

    Toprak Çeşitleri

    Taşınmış Topraklar (Azonal Topraklar): Akarsular, rüzgârlar ve buzullar gibi dış kuvvetlerin, çeşitli sahalardan aşındırarak taşıdıkları materyalleri biriktirmeleriyle oluşan topraklardır.

    Bunlardan;

    Akarsu biriktirmesiyle oluşanlara alüvyal topraklar,
    Buzul biriktirmesiyle oluşan topraklara moren topraklar,
    Rüzgâr biriktirmesiyle oluşan topraklara da lös topraklar denilmektedir.

    Yerli Topraklar (Zonal Topraklar): Kayaların, bulundukları yerlerde çözülmeleriyle oluşan topraklardır.

    Nemli Bölge Toprakları

    • Tundra Toprakları

    Kutuplara yakın, soğuk tundra bölgelerinin topraklarıdır. Toprak genelde ya donmuş haldedir ya da bataklık halinde bulunur. Bu nedenle tarım yapmaya elverişli değildir. Türkiye’de bu tür topraklar görülmez.

    • Podzol Topraklar


    İğne yapraklı ormanlarla kaplı, soğuk ve nemli iklim bölgelerinin topraklarıdır. Çok yıkanmış olduklarından üst kısımlarının rengi soluklaşmıştır. Yine aynı sebepten dolayı, topraktaki besin maddeleri de azdır. Bunun sonucunda verimsizleşmiştir. Türkiye’de, Batı Karadeniz Bölümü’nde kahverengi ve kırmızımsı sarı podzolik topraklar yaygındır.

    • Kahverengi Orman Toprakları

    Nemli orta kuşağın, geniş (yayvan) yapraklı ormanlarla kaplı bölgelerinde görülür. Humus bakımından zengin oldukları için verimlidirler

    Türkiye’de, bu tür topraklar, Karadeniz Bölgesi’nde yaygın olmakla birlikte, İç Anadolu’nun 1000 - 1200 m’den yüksek alanlarında da yer yer görülür. İç Anadolu’da, daha çok Kuzey Anadolu Dağları’nın güneye bakan yamaçlarında yaygındır.

    Yine, Trakya’nın kuzeyinde Yıldız Dağları’nda, İçbatı Anadolu’da, Güneydoğu Toroslar üzerinde de kahverengi orman topraklarına rastlanır.

    • Kırmızı Topraklar (Terra - rossa)


    Nemli subtropikal iklim bölgesi ile Akdeniz iklim bölgelerinde, genellikle kalkerler üzerinde görülen topraklardır. Toprağa kırmızı rengini veren bileşimindeki demiroksittir.
    Türkiye’de, Akdeniz Bölgesi ile Kıyı Ege ve Güney Marmara’da yaygın olarak görülür.

    • Laterit Topraklar

    Dönenceler arasında yer alan, sıcak ve nemli iklim bölgelerinin karakteristik toprak tipidir. Şiddetli bir kimyasal çözülme sonucu oluşur. Rengi kiremit kırmızısıdır. Humus oranı azdır. Buna bağlı olarak verimli değildir. Türkiye’de tam olarak laterit özelliği taşıyan toprak görülmez. Ancak, Doğu Karadeniz Bölümü’nde, laterit türü (lateritleşmiş) topraklara rastlanabilmektedir.

    Kurak Bölge Toprakları

    • Çernezyomlar


    Çernezyomlar, Orta Kuşağın yarı nemli step bölgelerinde görülür. Kara topraklar adı da verilir. Fazla yıkanmadıkları için mineral ve kireç bakımından zengindir. Toprağın üst kısmında, steplerden oluşan bitki artıklarının oluşturduğu, kalın bir humus tabakası vardır. Bu nedenle Dünya’nın en verimli toprakları arasındadır.

    Çernezyomlar, ülkemizde en yaygın olarak, Erzurum - Kars Plâtosu’nda oluşmuştur. Ayrıca, İç Anadolu Bölgesi’nin kuzey kesiminde de yer yer bu tür topraklar görülmektedir.

    • Kestane veya Kahve Renkli Step Toprakları

    Az yağış alan step iklimlerinde görülen topraklardır. Üzerindeki bitki örtüsü seyrek olduğu için, humus oranı azdır. Bu yüzden verimleri düşüktür. Türkiye’de, Doğu Anadolu, İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu plâtoları ile İçbatı Anadolu’da yaygındır.

    • Çöl Toprakları

    Çöl iklim bölgelerinde görülür. Çok az yağış alıp, fazla yıkanmadıkları için, kireç ve tuz oranı oldukça fazladır. Humus, hemen hemen hiç yoktur. Bu topraklarda tarım yapılamaz.

    Türkiye’de, bu tür topraklar görülmemekle birlikte, Tuz Gölü çevresinde çölleşmiş topraklara rastlanır.



  • Bu konuyu beğendiniz mi?

    Toprak Oluşumunu etkileyen Faktörler Nelerdir?Toprak Çeşitleri Nelerdir,Hangileridir

    Güncel Beğeni


    Değerlendirme: Toplam 2 oy almıştır, ortalama Değerlendirmesi 1,00 puandır.

Konu Bilgileri

Users Browsing this Thread

Şu an 1 kullanıcı var. (0 üye ve 1 konuk)

Benzer Konular

  1. Cevaplar: 0
    Son Mesaj: 05.01.12, 00:15
  2. Cevaplar: 0
    Son Mesaj: 10.05.11, 00:21
  3. Cevaplar: 0
    Son Mesaj: 11.01.11, 23:44
  4. Cevaplar: 0
    Son Mesaj: 15.02.10, 02:23
  5. Cevaplar: 0
    Son Mesaj: 01.02.10, 00:47

Yetkileriniz

  • Konu Acma Yetkiniz Var
  • Mesaj Yazma Yetkiniz Var
  • Eklenti Yükleme Yetkiniz Yok
  • Mesajınızı Değiştirme Yetkiniz Yok
  •  

Search Engine Friendly URLs by vBSEO 3.6.0 RC 2 ©2011, Crawlability, Inc.