Sponsorlu Bağlantı

+ Cevap Ver
1 sonuçtan 1 ile 1 arası

Konu: İsim Kökü Fiil Kökü Yapım Eki Çekim Eki

  1. #1
    ModeratoR
    Sponsorlu Bağlantı

    Yeni İsim Kökü Fiil Kökü Yapım Eki Çekim Eki

    Sponsorlu Bağlantı

    İsim Kökü Fiil Kökü Yapım Eki Çekim Eki

    1-Zaman ve şekil ekleri (haber ve dilek kipleri)
    2-Şahıs ekleri
    3-Soru eki
    4-Ek-fiil

    Şimdi bunları tek tek inceleyelim.

    1. ZAMAN ve ŞEKİL EKLERİ
    a. HABER KİP EKLERİ

    Dilimizde üç temel zaman vardır: Geçmiş zaman Şimdiki zaman Gelecek zaman.

    Ama bütün zamanları içeren tasnif şudur:

    1-Geçmiş zaman (Bilinen geçmiş zaman ve öğrenilen geçmiş zaman)
    2-Şimdiki zaman
    3-Gelecek zaman
    ve bunların hepsini kapsayan
    4-Geniş zaman

    Fiilde anlatılan işin kılışın oluşun hareketin durumun bağlı bulunduğu zamana fiilin zamanı denir. Haber kiplerinde de fiilin zamanı bildirilir. Yalnız aşağıda ele alınacak olan zaman ekleri bazen kendi zamanlarını belirtmeyebilirler; çekim eki olmaktan çıkabilirler veya anlam kayması sonucu başka bir zamanı belirtebilirler:

    hünkârbeğendi geçmiş (zaman) gelecek (zaman) okur yazar... (yapım eki görevinde)

    Bir gün Hoca pazara çıkar. (çıkmış)... (anlam kayması)

    Bu altı zamanı ifade eden ekler şunlardır:
    1. Bilinen Geçmiş Zaman Eki: "-dı/-di/-du/-dü" "-tı/-ti/-tu/-tü"

    Fiil kök veya gövdesine gelerek görülen/şahit olunan ve bilinen geçmişe ait bir işin vb. anlatılmasını/hikâye edilmesini/haber verilmesini sağlar:

    Geldim okumadın yürüdü koştuk söylediniz ağladılar...

    Diğer görevleri:

    İkilemeler kurar:Oldu bittiye getirdiler.

    Zaman bildirme işlevini yitirip yapım eki olarak kullanılabilir; sıfat ve isim olarak kullanılan kelimeler türetir:

    Mirasyedi (adam) şıpsevdi külbastı imambayıldı gecekondu kaptıkaçtı...

    2. Öğrenilen Geçmiş Zaman Eki: "-mış/-miş/-muş/-müş"

    Fiil kök veya gövdesine gelerek görülmeyen/şahit olunmayan ve bilinmeyen geçmişe ait başkasından duyulan bir işin vb. anlatılmasını/nakledilmesini sağlar:

    Uyumuşum konuşmuşsun sevmemiş durmuşuz bilememişsiniz almışlar...

    Diğer görevleri:

    Farz etme anlamı katar:

    "Çay içen var mı?" diyorlar. Ben de "evet ben bir çay tiryakisiyim." diyormuşum.

    Sonradan fark etme anlamı katar; başkasından duyma söz konusu olmaz:

    Dün çok yorulmuşum.

    Teşekkür ederim yemek güzel olmuş.

    Anlam kayması sonucu -yor eki yerine de kullanılmakta:

    Nasıl bir şey aramıştınız?

    Zaman anlamını yitirip yapım eki (sıfat-fiil eki) olarak kullanılabilir; sıfat-fiiller türetir; bu sıfat-filler sıfat olarak kullanıldıkları gibi isimleşebilirler de:

    Başlamış iş verilmiş sadaka

    geçmiş (zaman) ermiş (adam)...
    3. Şimdiki Zaman Eki: -yor

    Fiil kök veya gövdesine gelerek hâlen yapılmakta olan bir işin vb. anlatılmasını/bildirilmesini sağlar:

    Zil çalıyor.
    Öğrenciler teneffüse çıkıyor.
    Dünya dönüyor zaman geçiyor insanlık gelişiyor ama Türkiye...
    4. Gelecek Zaman Eki: "-acak/ecek"

    Fiil kök veya gövdesine gelerek daha sonra yapılacak olan bir işin vb. bildirilmesini sağlar:

    Oraya gideceğim ve onu göreceğim.
    Bilmez ki giden sevgililer dönmeyecekler.
    Ömrüm böyle esrarlı geçecek ses vermeden.

    Zaman anlamını kaybedip yapım eki olarak da kullanılır; sıfat-filler yapar; bu sıfat-fiiller isimleşebilir:

    Sana dar gelmeyecek makberi kimler kazsın?
    Buralar yaşanılacak yerler değil.
    Geleceğini garantiye almalısın.
    Alacaklı gibi duruyorsun.
    Soğuk içecekler satılır mı burada?
    Yakacakları yazdan hazırlamalı.
    5. Geniş Zaman Eki: "-r" ; "-ar/-er"; "-ır/-ir/-ur/-ür"

    Fiil kök veya gövdesine gelerek söz konusu olan işin vb. geçmiş şimdiki ve gelecek zamanların tümüne ait olduğunun yani her zaman tekrarlandığının bildirilmesini sağlar:

    Seni ancak ebediyyetler eder istiab.
    Ağlarım ağlatamam; hissederim söyleyemem
    Yaş otuz beş! yolun yarısı eder.

    Hiç yolcusu yokmuş gibi sessizce alır yol;
    Sallanmaz o kalkışta ne mendil ne de bir kol.

    Her duvar her kovukta şimdi niye
    Bir büyük göz niyaz eder ağlar
    "Bitsin artık bu gizli şüphe!" diye?

    Bu ek zaman anlamını yitirip yapım eki olarak da kullanılarak sıfat-fiiller yapar; bu sıfat-fiiller de isimleşebilir:

    Benzer soruları daha önce cevaplamıştım.
    Seninki çekilir dert değil.
    Okur yazar oranı sürekli artıyor.

    Uyurgezer uçaksavar yanardöner benzerleri..

    Geniş zamanın olumsuz çekiminde bu ekin kullanımı biraz izah gerektirir. Bazı şahıslarda olumsuzluk ekinden sonra geniş zaman eki gelmezken bazılarında da "z" olarak kullanılır:

    Gel-i-r-im>gel-me-m ek yok

    Gel-i-r-sin>gel-me-z-sin z

    Gel-i-r>gel-me-z z

    Gel-i-r-iz>gel-me-y-iz ek yok

    Gel-i-r-siniz>gel-me-z-siniz z

    Gel-i-r-ler>gel-me-z-ler z

    Hiç yolcusu yokmuş gibi sessizce alır yol;
    Sallanmaz o kalkışta ne mendil ne de bir kol.
    b. DİLEK KİP EKLERİ

    Dilek kipleri iş oluşu kılışı durumu ve hareketi zamana bağlı olmadan tasarı ve dilekle ilgili olarak bildiren kiplerdir.

    Dilek kipleri dörde ayrılır:1-Dilek-şart kipi 2-İstek kipi 3-Gereklilik kipi 4-Emir kipi

    Bu kiplere ait ekler şunlardır:
    1. Dilek-şart kipi eki: "-sa/-se"

    Fiil kök veya gövdesine gelerek söz konusu olan işin dileğe ve şarta bağlı olduğunun bildirilmesini sağlar:

    Ağlarsa anam ağlar

    İsterse veririz.

    Olursa bir şikâyet ölümden olsun.

    Dönersem kahpeyim millet yolunda bir azîmetten

    Ruhumun vahyini duysam da geçirsem taşına

    Uzanırken gece mehtabı getirsem yanına

    Bu son fasıldır ey ömrüm nasıl geçersen geç!
    2. İstek kip eki: "-a/-e"

    Fiil kök veya gövdesine gelerek istek anlamı katar.

    Bana sor sevgili kaari sana ben söyleyeyim

    Sonra bir yer bulup oturdum. Hadi bir sigara içeyim dedim

    Bunu böyle bilesiniz.

    Nereye dikilmek istersen
    Söyle seni oraya dikeyim!
    3. Gereklilik eki: "-malı-meli"

    Fiil kök veya gövdesine gelerek işin olması gerektiği anlamını katar:

    Gül tenli kor dudaklı kömür gözlü sürmeli...
    Şeytan diyor ki sarmalı yüz kere öpmeli..

    Ya şevk içinde harap ol ya aşk içinde gönül!
    Ya lâle açmalıdır göğsümüzde yahut gül.

    Hepsinin üstüne sevda sözleri söylemeliyim
    4. Emir kipi eki: -sİn -İn(İz) -sİnlEr

    Fiil kök veya gövdesine gelerek ikinci ve onların aracılığıyla da üçüncü şahıslara emir verilmesini sağlar.

    Birinci şahısların emir çekimi olmadığı gibi ikinci tekil şahsın da çekimi olduğu hâlde eki yoktur:

    Ağla ağla Sakarya!
    Ey vuslat! O aşıkları efsununa ram et!
    Ey tatlı ve ulvi gece! Yıllarca devam et!

    Bu yazıyı acele yazsınlar!
    Alın bunları da okuyun!
    2. ŞAHIS EKLERİ

    Şahıs ekleri fiili şahsa bağlayan; fiildeki işi kılışı hareketi yapanı; oluşa ve duruma sahip olanı bildiren eklerdir.

    Şahıs eklerinin tekil ve çoğul şekilleri vardır.

    Kiplere göre şahıs ekleri değişiklik gösterir; fiil kök veya gövdesinin ünlüyle veya ünsüzle bitişine göre iki çeşit şahıs eki vardır:

    1. Şimdiki gelecek geniş ve -miş'li geçmiş zamanlarla gereklilik ve dilek kiplerinde kullanılan kişi ekleri:

    -İm -sİn --- -İz -sİnİz -lEr

    bilir-im bilir-sin bilir bilir-iz bilir-siniz bilir-ler

    geliyor-um alacak-sınız olmuş-lar bilmeliy-iz gide-sin

    2. -di'li geçmiş zamanla dilek-şart kipinde kullanılan kişi ekleri:

    -m -n --- -k -nİz -lEr

    aldı-m aldı-n aldı aldı-k aldı-nız aldı-lar

    alsa-m alsa-n alsa alsa-k alsa-nız alsa-lar

    Emir çekimi de ayrı eklerle yapılır:git-sin gid-in(iz) git-sinler

    3. OLUMSUZLUK EKİ: "-ma/-me"

    Fiil kök veya gövdelerine gelerek olumsuz çekimlerini yapar. Fiilin yapılmadığını işin olmadığını bildirir. Bütün fillere gelebilir:

    Gel-me-di al-ma-dı ver-mi-yor ol-mu-yor bil-me-meli söyle-me! dinle-me!

    Bazı durumlarda ekin ünlüsü daralır:Gel-mi-yor oku-mu-yor sev-mi-yor...

    4. SORU EKİ: "mı/mi/mu/mü"

    Soru eki isimlerden ve fiillerden sonra kullanılabilir. Eklendiği kelimeden ayrı yazılır. ünlü uyumlarına girer.

    Aldık mı?
    Geldi mi?
    Okudun mu?
    Gördün mü?

    Soru anlamının dışında başka görevlerde de kullanılır:

    Seçenek sunar:

    Alır mı almaz mı bilemem.

    Şart koşul bildirir:

    Buraya geldi mi tepesi atıyor.

    Derslerine çalıştı mı kazanır.

    Yollar kapandı mı gelemez.

    Zaman anlamı katar:

    Hava bulutlandı mı yola çıkın dedi.

    Buraya geldi mi size de uğrar.

    Şaşırma hayret beklenmezlik bildirir; ünlem ifade eder:

    Bir de onu karşımda görmeyeyim mi!

    Aniden babasına rastlamasın mı!

    Tehdit korkutma bildirir:

    Sopayı elime aldım mı görürsün.

    Fiile kesinlik anlamı katar:

    Bakarsın buraya uğrar mı uğrar.

    Sizin işinizi yaptı mı yaptı.

    5. EK-FİİL

    Fiillerin birleşik zamanlı çekimlerini yapmayı sağlar:

    "imek" fiilinin ek olarak kullanımıdır. Genellikle bitişik yazılır.

    çalışmış i-di-k>çalışmıştık

    okuyor i-se>okuyorsa

    okuyor i-miş-ler/okuyorlar imiş>okuyorlarmış

    -di'li geçmiş zamanın hikâyesi şartı; -miş'li geçmiş zamanın hikâyesi rivayeti şartı; şimdiki zamanın hikâyesi rivayeti şartı; gelecek zamanın hikâyesi rivayeti şartı; geniş zamanın hikâyesi rivayeti şartı; dilek-şart kipinin hikâyesi rivayeti; istek kipinin hikâyesi rivayeti; gereklilik kipinin hikâyesi rivayeti ve şartı ek-fiil alabilir. Bunlar filler konusunda ayrıntısıyla işlenecektir.


    Öyle bir zamanına geldim ki yaşamın, ölüme erken sevgiye geç,
    Yine gecikmişim bağışla sevgilim, sevgiye on kala ölüme beş..

    )̲̅ζø̸√̸£ ч̸ø̸µ



  • Bu konuyu beğendiniz mi?

    İsim Kökü Fiil Kökü Yapım Eki Çekim Eki

    Güncel Beğeni


    Değerlendirme: Toplam 2 oy almıştır, ortalama Değerlendirmesi 2,50 puandır.

Konu Bilgileri

Users Browsing this Thread

Şu an 1 kullanıcı var. (0 üye ve 1 konuk)

Benzer Konular

  1. İsim Kökü ve Fiil Kökü Nedir, Örnek Verir misiniz?
    By Kayıtsız Üye in forum Soru Cevap
    Cevaplar: 1
    Son Mesaj: 30.10.12, 18:42
  2. Cevaplar: 0
    Son Mesaj: 12.01.12, 16:25
  3. Cevaplar: 0
    Son Mesaj: 12.05.11, 08:44
  4. Cevaplar: 0
    Son Mesaj: 02.03.11, 21:47
  5. Cevaplar: 0
    Son Mesaj: 22.09.09, 21:34

Yetkileriniz

  • Konu Acma Yetkiniz Var
  • Mesaj Yazma Yetkiniz Var
  • Eklenti Yükleme Yetkiniz Yok
  • Mesajınızı Değiştirme Yetkiniz Yok
  •  

Search Engine Friendly URLs by vBSEO 3.6.0 RC 2 ©2011, Crawlability, Inc.