Sponsorlu Bağlantı

+ Cevap Ver
1 sonuçtan 1 ile 1 arası

Konu: Başlıca Ses Olayları Nedir? Ses Olayları Hakkında Bilgi Ses Olayları Nelerdir? Ses

  1. #1
    Mavi Admin
    Sponsorlu Bağlantı

    Başlıca Ses Olayları Nedir? Ses Olayları Hakkında Bilgi Ses Olayları Nelerdir? Ses

    Sponsorlu Bağlantı

    Başlıca Ses Olayları Nedir? Ses Olayları Hakkında Bilgi Ses Olayları Nelerdir? Ses Olayları Neye Denir? Ses Olayları Çeşitleri
    SES OLAYLARI

    a) Ses Türemesi

    1.Ünlü Türemesi
    2.Ünsüz Türemesi

    b) Kaynaşma

    c) Ses Düşmesi

    1.Ünlü Aşınması
    2.Ünlü Düşmesi
    3.Ünsüz Düşmesi

    ç) Ses Benzeşmesi

    1.Sert Ünsüzlerin Benzeşmesi
    2.Dudak Ünsüzlerinin Benzeşmesi
    3.Sert Ünsüzlerin Yumuşaması
    4.Ünlü Daralması

    d) Ulama
    BAŞLICA SES OLAYLARI

    a) Ses Türemesi

    1. Ünlü Türemesi: Bazı sözcükler pekiştirilirken araya bir ünlü girebilir.Bu olaya “ünlü türemesi” denir. Çoğu yabancı kelimelere ait olmak üzere dört türlü ünlü türemesi görülür:
     İki ünsüzle başlayan ve yabancı dillerden geçen bazı sözcüklerin başında ünlü türemesi olur.
    Örnek : stasyon  istasyon
    statistik  istatistik
     Tek heceli yabancı asıllı sözcükleri, Türkçe’nin yapısına uydurmak için ünlü türetilir.
    Örnek : akl  akıl sabr  sabır
    fikr  fikir emr  emir
     Pekiştirme sıfatlarında görülür.
    Örnek : sap-a-sağlam  sapasağlam yap-a-yalnız  yapayalnız
    güp-e-gündüz  güpegündüz çep-e-çevre  çepeçevre
     Küçültme sıfatlarında görülür.
    Örnek : az-ı-cık  azıcık bir-i-cik  biricik
    dar-a-cık  daracık
    2.Ünsüz Türemesi :
     İsim soylu sözcüklerle birleşen bazı yardımcı eylemlerde görülür.
    Örnek : af + etmek  affetmek ret + etmek  reddetmek
    his + etmek  hissetmek
     Türkçe kökenli sözcüklerde iki ünlü yan yana bulunmadığından bazı alıntı kelimelerde ünlüler arasında “y,v” sesleri türemiştir.
    Örnek : fiat  fiyat faide  fayda
    zaif  zayıf
    b) Kaynaşma :
    Türkçe sözcüklerde iki ünlü yan yana bulunmaz. Bu yüzden ünlü ile biten sözcüklere ünlü ile başlayan bir ek gelirse, araya y, s, ş, n harflerinden biri girer. Bu olaya kaynaşma; araya giren y, s, ş, n harflerine de kaynaştırma harfleri denir.
    Örnek : masa  masa-y-ı  Ünlü ile biten sözcükler –i ve –e
    Ayşe  Ayşe’-y-e hal eklerini aldığı zaman y kaynaştırma
    ünsüzü kullanır.

    dinle-ici  dinleyici  Yapım ekleri ile sözcük türetilirken y
    bekle-en  bekleyen kaynaştırma ünsüzü kullanılır.

    iste  isteyeceğim  Eylem çekimlerinde y kaynaştırma
    oku  okuyacağım ünsüzü kullanır.
    uyu  uyuyacağım

    Örnek : iki – er  ikişer  Sayılara üleştirme anlamını –er eki
    altı - ar  altışar katar.Ünlü ile biten sayılara –er eki, ş ile
    yedi – er  yedişer bağlanır.
    yirmi – er  yirmişer

    Örnek : dedemin tarla-s-ı  İsim tamlamalarında, tamlanan eki,
    masa örtü-s-ü -i den önce s kaynaştırma ünsüzü
    Onur’un sıra-s-ı kullanılır.

    Örnek : kedi-n-in kuyruğu  İsim tamlamalarında, tamlayan eki, -in
    kapı-n-ın kolu den önce n kaynaştırma ünsüzü kullanılır.
    ütü-n-ün sapı

    NOT : İsim tamlamalarında, tamlayan ekinden önce n; tamlanan ekinden önce s kaynaştırma ünsüzü kullanılır.
    Örnek : tamlayan tamlanan
    pencere-n-in perde-s-i
     Su ve ne sözcükleri bu kurala aykırıdır.
    Örnek : su-y-un tadı Tamlayanda da, tamlananda da araya y
    çeşme su-y-u kaynaştırma harfi girdi.
    ne-y-in tadı

    Örnek : ceketin düğme-s-i-n-de  isim tamlamalarında tamlanan eki
    masa örtü-s-ü-n-den ile hal eki arasında n kaynaştırma
    demir kapının zincir-i-n-e harfi kullanılır.

    Örnek : bu  bunu  Bu, şu, o adılları ile, aldıkları ek arasına n
    şu  şunu kaynaştırma harfi kullanılır.
    o  onu

    c) Ses Düşmesi
    1. Ünlü Aşınması : Ünlü ile biten sözcük, ünlü ile başlayan başka bir sözcükle birleştiği zaman, Türkçe’de iki ünlü yan yana bulunamadığından ünlülerden biri aşınarak düşer.
    Örnek : ne + için  niçin kahve + altı  kahvaltı
    ne + asıl  nasıl ne + olur  n’olur
    pazar + ertesi  pazartesi
    hoca + hanım  hocanım
    2. Ünlü Düşmesi : Dilimizde iki heceli bazı kelimeler, ünlü ile başlayan bir ek aldığında, ikinci hecedeki dar ünlü düşer.Buna ünlü düşmesi denir.Bu düşmenin sebebi orta hece ünlüsünün vurgusuz olmasıdır.

    Örnek : ağız-ım  ağzım azim  azmi
    hüzün  hüznü çevir(mek)  çevril(mek)
     Bazı sözcüklerde, isimden fiil ya da fiilden isim türetme ekleri alırken son hecede yer alan ünlünün düştüğü görülür.
    Örnek : sarı-ar  sarar(mak) kavur-(u)l  kavrul
    kıvır-ım  kıvrım ayır-ım  ayrım
    3. Ünsüz Düşmesi : -cik, -cek küçültme ekleri, k ünsüzü ile biten sözcüklerin sonuna eklendiğinde, k ünsüzü düşer.
    Örnek : yumuşak-cık  yumuşacık sıcak-cık  sıcacık
    çabuk-cak  çabucak minik-cik  minicik
    Örnek : ufak-( )l  ufalmak  Türeme sırasında da ünsüz
    yüksek-( )l  yükselmek düşebilir.
    küçük-( )l  küçülmek

    ç) Ses Benzeşmesi
    1. Sert Ünsüzlerin Benzeşmesi : Sert ünsüzlerden (p, ç, t, k, s, ş, f, h) sonra gelen süreksiz yumuşa ünsüzleri (c, d, g) sertleşerek ç, t, k’ ye dönüşür.Bu duruma sert ünsüzlerin benzeşmesi denir.
    Örnek : simit-ci  simitçi sus-gun  suskun
    balık-ci  balıkçı kitap-cı  kitapçı
    ağaç-da  ağaçta piş-gin  pişkin
    2. Dudak Ünsüzlerinin Benzeşmesi : n diş ünsüzü p ve b dudak ünsüzleri önünde m dudak ünsüzüne döner. Bu karşılaşma Türkçe kelimelerde nadir olur.Yabancı dillerden kelimeler ise bu kurala uygun olarak gelmişler veya Türkçe’de ona uymuşlardır.
    Örnek : anbar  ambar konposto  komposto
    tenbel  tembel trampet gibi.
     Özel isimler ve birleşik isimler bu kurala uymaz.
    Örnek : Safranbolu, binbaşı, onbaşı, sonbahar...
    3. Sert Ünsüzlerin Yumuşaması : Sözcük sonlarındaki süreksiz sert ünsüzler “ p, ç, t, k “ , sesli ünlüyle karşılaşınca yumuşayarak “ b, c, d, g (ğ) ” –ye dönüşür.Buna sert ünsüzlerin yumuşaması denir.
    Örnek : topaç-ı  topacı taç-ı  tacı
    dolap-ın  dolabın kap-a  kaba
    yoğurt-u  yoğurdu geçit-in  geçidin
    kayık-ı  kayığı renk-i  rengi
     Tek heceli birçok sözcük bu kurala uymaz.
    Örnek : ip / ipi saç / saçı
    et /eti kürk / kürkü
     Dilimize yabancı dillerden katılan kimi sözcüklerde yumuşama olmaz.Bu sözcükler Türkçe’ye özgü olan yumuşama kuralına uymaz.
    Örnek : ahlak / ahlakın sepet / sepeti
    aşk / aşkı gayret / gayreti
     Özel adlar kural dışıdır.
    Örnek : Atatürk’ün Sinop’u
    Kızılırmak’ı Karabük’e
    NOT : Yumuşama olayı, bazı özel adlarda, seslendirme sırasında uygulanır.”Kızılırmağı”, “Sinobu” diye seslendiririz.Ancak bu yazıda gösterilmez.
     Eylem tabanlarının sonlarında bulunan kimi sert ünsüzler bu kurala uymaz.
    Örnek : geç (-mek)-im  geçim
    yap (-mak)-ı  yapı
    bak (-mak)-ım bakım
    gerek (-mek)-en  gereken
     Eylemlerden “–( )t” ekiyle ad yapılmış sözcüklerin bazılarında yumuşama olmaz.
    Örnek : taşı (-mak) -t  taşıt-ı  taşıtı
    yak (-mak)-(ı)t  yakıt-ı  yakıtı
    4. Ünlü Daralması : -yor eki eklendiği sözcüklerin sonundaki a,e düz-geniş ünlülerini darlaştırarak, onları ı, i, u, ü ünlülerine dönüştürür.
    Örnek : sakla-yor  saklıyor kokla-yor  kokluyor
    gitme-yor  gitmiyor dile-yor  diliyor
     Kaynaştırma ünsüzlerinden y, kendinden önceki a,e ünlülerini konuşmada daraltır; bu durum yazıda gösterilmez.
    Örnek : gelme-y-en  gelmeyen  gelmiyen (okunuşu)
    ağla-y-an  ağlayan  ağlıyan (okunuşu)
    bilme-y-erek  bilmeyerek  bilmiyerek (okunuşu)
    NOT : de (-mek) ve ye (-mek) eylemlerinde y nin darlaştırma etkisi yazıda da gösterilir.
    Örnek : de-y-ecek  diyecek de-y-en  diyen
    ye-y-erek  yiyerek ye-y-ecek  yiyecek

    c) Ulama
    Türkçe’de ünlü sesler, bir önceki ünsüzü kendine çeker.Birbirini izleyen sözcükler tek sözcükmüş gibi ağzımızdan çıkar.Bu olaya ulama denir.Ulamanın yapılabilmesi için;
    1.İki sözcüğün bulunması;
    2.Bu iki sözcükten birincisinin ünsüzle bitmesi; ikinci sözcüğün ünlüyle başlaması
    3.Bu iki sözcük arasında herhangi bir noktalama işaretinin bulunmaması gerekir.
    Örnek : El elden üstündür.
    Eğer bir gün
    dünyaya ait çok büyük bir derdin olursa,
    Rabb'ine dönüp "benim büyük bir derdim var" deme!

    Derdine dönüp "BENİM ÇOK BÜYÜK BİR RABB'İM VAR!" de!



  • Konuyu değerlendir: Bu konuyu beğendiniz mi?

    Başlıca Ses Olayları Nedir? Ses Olayları Hakkında Bilgi Ses Olayları Nelerdir? Ses


    Değerlendirme: Toplam 0 oy almıştır, ortalama Değerlendirmesi puandır.

Konu Bilgileri

Users Browsing this Thread

Şu an 1 kullanıcı var. (0 üye ve 1 konuk)

Benzer Konular

  1. Cevaplar: 0
    Son Mesaj: 02.03.11, 21:01
  2. Cevaplar: 0
    Son Mesaj: 08.01.11, 04:34
  3. Cevaplar: 0
    Son Mesaj: 06.11.10, 10:08
  4. Cevaplar: 0
    Son Mesaj: 26.10.10, 14:18
  5. Cevaplar: 0
    Son Mesaj: 21.03.10, 22:19

Yetkileriniz

  • Konu Acma Yetkiniz Var
  • Mesaj Yazma Yetkiniz Var
  • Eklenti Yükleme Yetkiniz Yok
  • Mesajınızı Değiştirme Yetkiniz Yok
  •  

Search Engine Friendly URLs by vBSEO 3.6.0 RC 2 ©2011, Crawlability, Inc.