Sponsorlu Bağlantı

+ Cevap Ver
1 sonuçtan 1 ile 1 arası

Konu: Sözcüğün Yapısı Sözcüğün Yapısı Nelerden Oluşur? Sözcüğün Yapısı Kaça Ayrılır Sözcük

  1. #1
    Özel Üye
    Sponsorlu Bağlantı

    Sözcüğün Yapısı Sözcüğün Yapısı Nelerden Oluşur? Sözcüğün Yapısı Kaça Ayrılır Sözcük

    Sponsorlu Bağlantı

    Sözcüğün Yapısı Sözcüğün Yapısı Nelerden Oluşur? Sözcüğün Yapısı Kaça Ayrılır Sözcüğün Yapısı Nedir? Sözcüğün Yapısı Hakkında Sözcüğün Yapısı Bilgi

    Sözcüğün Yapısı

    KÖKLER
    * YAPIM EKLERİ
    * ÇEKİM EKLERİ
    * YAPILARINA GÖRE SÖZCÜKLER

    K Ö K L E R

    Kök, sözcüğün anlamı ve yapısı bozulmadan daha küçük ayrılamayan bölümüdür. Bir başka deyişle kök, sözcüğün bölünemeyen, anlamlı en küçük birimidir. Kök ten tek bir ses çıkarılamaz, çıkarılırsa anlam kaybolur.

    Kökler, önceden var olan söz birlikleridir.
    Kökler, türleri açısından ikiye ayrılır.

    1- AD KÖKLER
    EYLEM KÖKLERİ

    Ortak kök (İKİLİ KÖK) ; Hem ad, hem eylem olarak kullanılabilen, sınırlı sayıda sözcük kökleridir.

    AD KÖKLERİ

    Varlıkların, kavramların adı olan köklere AD KÖKÜ denir. Ad, zamir, sıfat, zarf, edat, bağlaç, ünlem gibi sözcükler sözcük türetmede AD köküne girer. Kalem, biz, güzel, gibi, fakat,vah....

    EYLEM KÖKLERİ

    Varlıkların hareketlerini (iş, kılış, durum, oluş) tanıtan sözcüklere EYLEM KÖKÜ denir. Ad kökü tek başına bir varlığı,bir kavramı düşündürebilir; ancak eylem kökleri bir varlığa bağlanmadan, tek başlarına düşünülemezler; Oku, çöz, gel.....

    ORTAK KÖK (İKİLİ KÖK)

    Kimi sözcükler dilimizde hem AD, hem de EYLEM KÖKÜ olarak kullanılır; Güreş, güreş...

    DİKKAT; Ortak kökte anlam ilgisi mutlaka bulunmalıdır.

    Boya Boya su istiyor. Duvarı boyadık.

    Kuru Kuru odunları yak. Çamaşır kurumuş mu?

    Eski Eski giyisiyi yama. Giyisiler eskiyecek.

    Güven Sana güveni yok. Sana güvenmez.

    AD KÖKÜ EYLEM KÖKÜ


    Anlam İlgisi ; KÖKTEŞLİK

    Koyu yazılan sözcüklerden ilk cümlelerdekiler ad soylu (ad veya sıfat), ikinci cümlelerdekiler ise eylemdir ve aralarında anlam ilgisi vardır.

    Sesteş sözcükler ortak kök sayılmaz. Ortak kökle sesteş sözcükleri birbirine karıştırmamalı.

    EK ; Sözcüklerin kök ya da gövdelerine eklenen anlamsız parçacıklara EK denir.
    Dilimizde tüm ekler sona eklenir. Öne eklenen yalnızca pekiştirme ekleridir.

    Ekler, eklendikleri sözcüklere ya yeni anlamlar katar ya da onların anlamını değiştirmeden cümledeki görevlerini belirler.

    Tanımlardan ve açıklamalardan da anlaşılacağı gibi ekler genel olarak ikiye ayrılır.

    1- YAPIM EKLERİ
    2- ÇEKİM EKLERİ

    YAPIM EKLERİ

    Eklendikleri sözcüklerin anlamlarını, bazı durumlarda da türlerini değiştiren eklerdir. Köklere eklenen yapım ekleri türemiş sözcükler oluşturur. Bu yolla oluşmuş sözcüklere GÖVDE denir ve yapım ekleri de bazı çeşitlere ayrılır.

    A) Addan ad yapanlar

    -lik (yol-luk)
    -ci (iş-çi)
    -li (can-lı)
    -siz (aman-sız)
    -daş (arka-daş)
    -aş (ad-aş)
    -cil (balık-çıl)
    -ce (Türk-çe)
    -il (ad-ıl)
    -cik (bağ-cık)

    B) Addan eylem yapanlar

    -e (dil-e)
    -el (yön-el)
    -le (diş-le)
    -len (dış-lan)

    C) Eylemden ad yapanlar

    -me (kaz-ma)
    -mek (ağla-mak)
    -iş (uç-uş)
    -gi (sev-gi)
    -k (tara-k)

    D) Eylemden eylem yapanlar

    -n ((koru-n)
    -l (saç-ı-l)
    -t (yürü-t)
    -ş (vur-u-ş)

    ÇEKİM EKLERİ

    Sözcük kök ve gövdelerine eklenerek onlara yeni bir biçim kazandıran eklerdir. Çekim ekleri sözcüklerin ne anlamlarını ne de türlerini değiştirmezler. Yalnızca cümledeki görevlerini belirlerler.

    T Ü R L E R

    1-Ad (isim) Durum (hal) Ekleri ;

    Bu ekler adın yalın durumunun dışındaki durumlarının ekleridir.


    -i (-ı, -u, -ü) : yol u

    -e(-a) : yol a

    -de (-da) : yol da

    -den (-dan) : yol dan


    2-Çoğul Ekleri

    Dilimizdeki tek çoğul eki -ler dir. Görevi, sözcükleri çoğullamaktır.

    Öğrenci ler, okul lar (Yapım eklerinden sonra diğer kullanımlarına da değinilecektir.

    3-Belirten (tamlayan) Eki;

    Arkalarına eklendikleri sözcükleri belirten ya da tamlayan durumuna sokan eklerdir. Bunlar -im, -in ekleridir.

    -im ; Ben-im kalemim, biz-im evimiz.
    -in ; Sınıf-ın kapısı, siz-in fikriniz.

    4-Belirtilen (tamlanan, iyelik) Eki;

    Eklendikleri sözcüklerin karşıladıkları nesnelerin kime ait olduğunu gösteren eklerdir. Bunlar kişilere göre -(i)m, -(i)n, -i, -(i)miz, -(i)niz, -leri olarak eklenir. Ünsüzle biten sözcüğe getirilirken, ayraç içindeki i yle kullanılır.

    Silgi-m, akl-ın, dil-i, top-umuz, ev-iniz, arazi-ler.



    5-İlgi Zamiri

    Eklendikleri sözcüklerin hangi kişi veya varlıkla ilgili olduğunu bildiren -ki ekidir ve -im -in i izler.
    Serapın-ki (resim) güzel olmuş.
    Bizim-ki (düşüncemiz) kuruntu galiba.

    6-Eylemlerde Kip ve Kişi Ekleri;

    Eylemlere zaman ve kişi kavramı kazandıran eklerdir. Eylemleri çekimlemek için kullandığımız tüm kip ve kişi ekleri, eylem çekim ekleridir.

    Ağla dı - m
    Kip eki kişi eki
    Koş malı - sınız

    7-Olumsuzluk Eki ;

    Eylemlere getirilerek onların yapılmadığını, olmadığını anlatan -me ekidir.

    8-Soru Eki

    Sözcüklerden sürekli ayrı yazılan bu ek, ad ve eylem cümlelerini soru cümlesi biçimine dönüştürür.

    Bu gün kursa geldin mi?
    O kız dediğin kadar güzel mi?

    * Bu ek, diğer kullanımlarda da ayrı yazılır : Kış geldi mi giyersin onu.
    * Cümlelere şaşma, alay anlamları da katar. ; Bu mu iyi dediğin ?

    9-Ek Eylemler (Ek Fiiller)

    Adlara ve ad soylu sözcüklere eklenerek onları eylem gibi (yüklem olarak) kullanmamızı sağlayan eklerdir. Ek eylemin geniş zaman, hikaye, rivayet, şart (koşul) çekimleri vardır.

    Geniş Zamanın Ekleri ; -im, -sin, -dir, -iz, -siniz, -dirler, ; mimar ım
    Hikaye Eki ; -di ; Pazar dı, hazır-dık, dostum-dun
    Rivayet Ekleri ; -miş ; serin miş, iyi-y-mişsiniz, camdan mış
    Şart (Koşul) Eki ; -se; sıcak sa, dayım sınız, yakın sak

    BAŞLICA YAPIM EKLERİ

    Ad Soyludan Ad Soylu Türetenler

    -lik
    -daş
    -ce
    -ci
    -cik
    -li
    -siz
    -den
    -(i)nç ; ilgi-nç
    -ki
    -lik
    -cil
    -cesine
    -cek
    -in
    -leyin

    Ad Soyludan Eylem Türetenler

    -el
    -le
    -e
    -len
    -er
    -leş
    -se
    -de
    -kir
    -(i)r ; deli-r - üf-ür
    -ik

    Eylemden Ad Soylu Türetenler

    -me
    -mek
    -iş
    -ge
    -geç
    -i
    -im
    -in
    -it
    -inç
    -(e)k ; elek, barın-ak
    -ik
    -inti
    -gin
    -amak
    -inci
    -ti
    -enek
    -gen
    -gi
    -e
    -en
    -miş
    -(i)r ; gel-ir, gül-er (yüz)
    -ecek
    -esi
    -(i)li ; dik-ili, az-ılı
    -(e)meç ; dön-emeç, yırt-maç
    -mece

    Eylemden Eylem Türetenler

    -(i)l ; aç-ıl, as-ıl
    -(i)n ; tap-ın, böl-ün
    -(i)ş ; yat-ış, bak-ış
    -iştir
    -dir
    -(i)t ; yürü-t, ara-t
    -ele
    -ikle ; dürt-ükle, çent-ikle
    -i

    ÇOĞUL EKİNİN KULLANIM ÖZELLİKLERİ

    Sözcüklerin birden çok olduğunu anlatan yani onları çoğullayan -ler ekinin değişik kullanımları vardır.

    1-Ayni adı taşıyanları bir arada söylemek için kullanılır. ; Sınıftaki Aliler gelsinler.
    2-Özel adların arkasına gelerek onlara benzerleri anlamını katar.
    3-Eklendikleri adların değil de sahiplerinin çokluğunu anlatır. ; Tek evlerini de sattılar.
    4-Eklendiği sözcüğe aile, ulus anlamı katar.; Seraplar bize gelecek.
    5-Eklendiği sözcüğe çokluk, abartma anlamı katar. : Çocuk ateşler içinde yatıyor.
    6-Tekil öznenin yükleminde saygı amacıyla kullanılır.: Cumhurbaşkanı fabrikayı açtılar.
    7-Tekil öznenin yükleminde alay amacıyla kullanılır.: Çalışkan öğrencimiz soruyu bir saatte çözdüler.
    8-Eklendiği sözcüklere aşağı-yukarı, ona yakın anlamı katar. : Bu günlerde gelir.
    9-Eklendiği sözcüğe her anlamı katar. : Yazları Akçay a gidip iki ay kalır.

    YAPILARINA GÖRE SÖZCÜKLER

    Türkçede sözcükler yapılarına göre üçe ayrılır.

    1- Basit sözcükler
    2- Türemiş cözcükler
    3- Bileşik sözcükler

    BASİT SÖZCÜKLER (KÖK)

    Yapım eki almamış, bir başka deyişle kök anlamı değişikliğe uğramamış sözcüklere denir. Bu tür sözcüklere KÖK de denir. : Ağaç, taş, çiçek, oku, kadar....
    Türkçe yapım eki almamış yabancı sözcüklerde basit sözcüklerdendir. ; Hürriyet, asayiş, medeniyet.




    TÜREMİŞ SÖZCÜKLER (Gövde)

    Kök durumundaki sözcüklerin yapım ekleri alarak yeni anlamlar kazanmış biçimidir. Türeyen sözcüğün anlamının yanı sıra türü de değişebilir.

    Söz lük
    Top çu
    Kay gan

    Dilimizde bir kökten türetilen yeni anlamdaki sözcüklere, o kökün türevleri denir.

    Yaz
    Yaz-ı
    Yaz-man
    Yaz-ar
    Yaz-ışma

    Bir kökten türemiş sözcüklere gövde denir. Kökten gövde türetildiği gibi gövdeden de türetilebilir.

    Bil gi (Kökten türedi)
    Bilgi-siz (Gövdeden türedi)
    Bilgisiz-lik (Gövdeden türedi)

    Dilimizde sözcük türetmesi genel olarak dört yolla yapılır.

    1- Addan ad türetme ; su-cu, göz-lük, aş-çı
    2- Addan eylem türetme ; söz-leş, su-la, yaş-a
    3- Eylemden ad türetme ; say-gı, dal-gıç, gez-gin
    4- Eylemden eylem türetme ; aç-ıl, söyle-t, bil-dir

    BİLEŞİK SÖZCÜKLER (Gövde)

    İki ya da daha çok sözcüğün yeni bir anlamı karşılamak için birleşip kaynaşmasıyla oluşan sözcüklerdir. Bileşik sözcükler de gövdedir.

    Cumartesi bakakalmak boşboğaz.....

    Bileşik sözcükleri oluşturan sözcükler iyice kaynaşmış (bitişik) olabilecekleri gibi gereği kadar kaynaşmamış (ayrı) da olabilir.

    Göz-at, mutlu-ol, göç-et


    YAPILIŞLARI YÖNÜNDEN BİLEŞİK SÖZCÜKLER

    Bileşik sözcükler oluşturulurken değişik sözcük türleri kullanılır. Bileşik adları buna göre inceleyelim.

    İki yalın addan yapılanlar ; anneanne, anayurt, demirbaş
    Belirtisiz ad tamlaması biçiminde yapılanlar ; hanımeli, aslanağzı
    Sıfat tamlaması biçiminde yapılanlar ; Kızılırmak, karaciğer
    İki eylemden yapılanlar ; gelgit, uyurgezer
    Bir adla bir eylemden yapılanlar ; söz vermek , adam olmak
    İki sıfattan yapılanlar ; uzun boylu, tok gözlü
    Bir adla bir çekimli eylemden yapılanlar ; (cümle biçiminde) güngörmüş, ayakbastı
    Deyim biçiminde yapılanlar ; gözü dönmüş, eli uzun
    Ses değişikliği ile yapılanlar ; emretmek, hissetmek
    Bir adla bir eylemsiden yapılanlar ; başbakan, cankurtaran

    ANLAMSAL YÖNDEN BİLEŞİK SÖZCÜKLER

    Bileşik sözcük oluşturulurken kullanılan sözcük her zaman gerçek anlamını korumaz. Çoğu zaman sözcükler anlamlarını yitirirler. Böylece anlamlarında bir kayma da oluşabilir.

    Anlamsal yönden bileşik sözcükler dört biçimde oluşur.

    1- İki sözcüğün de anlamını yitirmesi ; demirbaş, hanımeli
    2- İki sözcüğün de anlamını koruması ; dilpeyniri, kolsaati
    3- Birinci sözcüğün anlamını yitirmesi ; ateş böceği, deve kuşu
    4- İkinci sözcüğün anlamını yitirmesi ; cezaevi, düzayak

    Türleri yönünden bileşik sözcüklere baktığımızda değişik türlerle karşılaşırız.


    Onbaşı Ad

    Boşboğaz Sıfat

    Birdenbire Zarf

    Veya Bağlaç

    Eyvah Ünlem

    Bakakalmak Eylem


    Bileşik sözcükler genellikle ses kurallarına uymaz. Özellikle büyük ve küçük ünlü uyumu bu yüzden bileşik sözcüklerde aranmaz.



  • Konuyu değerlendir: Bu konuyu beğendiniz mi?

    Sözcüğün Yapısı Sözcüğün Yapısı Nelerden Oluşur? Sözcüğün Yapısı Kaça Ayrılır Sözcük


    Değerlendirme: Toplam 0 oy almıştır, ortalama Değerlendirmesi puandır.

Konu Bilgileri

Users Browsing this Thread

Şu an 1 kullanıcı var. (0 üye ve 1 konuk)

Benzer Konular

  1. Cevaplar: 5
    Son Mesaj: 12.05.14, 23:50
  2. Cevaplar: 0
    Son Mesaj: 16.04.12, 22:59
  3. Sözcüğün Yanlış Anlamda Kullanılması
    By MaqiwoL in forum Dil Bilgisi
    Cevaplar: 0
    Son Mesaj: 16.04.12, 22:57
  4. Cevaplar: 0
    Son Mesaj: 20.03.12, 22:52
  5. Cevaplar: 0
    Son Mesaj: 12.01.12, 21:28

Yetkileriniz

  • Konu Acma Yetkiniz Var
  • Mesaj Yazma Yetkiniz Var
  • Eklenti Yükleme Yetkiniz Yok
  • Mesajınızı Değiştirme Yetkiniz Yok
  •  

Search Engine Friendly URLs by vBSEO 3.6.0 RC 2 ©2011, Crawlability, Inc.