Sponsorlu Bağlantı

+ Cevap Ver
3 sonuçtan 1 ile 3 arası

Konu: Çekim Ekleri Nelerdir? Çekim Eki Neye Denir? Çekim Ekleri Örnekleri - Çekim Ekleri Ör

  1. #1
    Moderator
    Sponsorlu Bağlantı

    Icon5 Çekim Ekleri Nelerdir? Çekim Eki Neye Denir? Çekim Ekleri Örnekleri - Çekim Ekleri Ör

    Sponsorlu Bağlantı

    Çekim Ekleri Nelerdir? Çekim Eki Neye Denir? Çekim Ekleri Örnekleri - Çekim Ekleri Ör


    Çekim Eki:
    Türkçe'de bir ismin sonuna gelip kelime kökü ile anlam bakımından ilişkili yeni bir kelime oluşturan ektir.Basit yapılı bir kelime başına gelirse yapısını değiştirmez.Sadece çekim eki alan isimler basittir.

    Kip:
    Dilbilgisinde fiilin kök veya gövdelerinin zaman ve şekillere göre girdikleri kalıplara denir. Türkçe'de bütün fiiller, iki büyük kipte toplanır. Bunlar Haber (bildirme) kipleri ve dilek kipleridir.
    Bir fiilin (eylemin) yapıldığını, yapılmakta olduğunu veya yapılacağını haber verirler. Haber kiplerinin ekleri fiil köklerine zaman kavramı kazandırırlar. Bunlara zaman kipleri de denir. Ekleri: -acak, -(a)r, -di, -miş, -yor olan zaman kipleri beşe ayrılır:

    Gelecek zaman
    Türkçe'de -acak, -ecek ekleriyle oluşturulur.
    Örnek: anlat-acak-sın
    Geniş zaman
    Türkçe'de -(a)r ekiyle oluşturulur.
    Örnek: tıka-r-sın, sor-ar
    Görülen geçmiş zaman
    Türkçe'de -dı, -di ekleriyle oluşturulur.
    Örnek: gir-di-m örnek: yap-tı-m örnek: Ödevimi daha dün yaptım örnek: Ömer'i bir kaç gün önce parkta gördüm
    Öğrenilen geçmiş zaman
    Türkçe'de -mış, -miş ekileriyle oluşturulur.
    Örnek: al-mış-sın
    Şimdiki zaman
    Türkçe'de -yor ekiyle oluşturulur.
    Örnek: yap-i-yor-lar
    İstenilen veya tasarlanan bir hareketi anlatan kiplerdir. Bu kiplerde açıkça bir zaman ifadesi bulunmaz. Ekleri: -meli, -se, -e ve eksiz emir haliyle birlikte dilek kipleri dörde ayrılır:
    Emir kipi
    Emir kipinin eki yoktur. Emir kipinde çekilen bir fiilde yalnızca fiil kökü ve şahıs eki bulunur. Bütün dillerde bu kip, âcil durumlarda da kullanıldığından fiilin en kısa şeklidir. Örnek: gel, gel-sin, gel-iniz; git, git-sin, gid-iniz
    Sayfanın başlığı=== Dilek-şart kipi === Türkçe'de -sa, -se ekileriyle oluşturulur.
    Örnek: gül-se, git-seyap-sa-uyu-sa-sev-se g
    Gereklilik kipi
    Türkçe'de -malı, -meli ekileriyle oluşturulur.
    Örnek: düş-meli, git-meli
    İstek kipi
    Türkçe'de -a, -e ekileriyle oluşturulur.
    Örnek: gel-se, gid-e
    Çekimli fiiller
    Kip eki almış bir fiilin altı şahısta söylenmesi veya yazılması demektir. Çekimli bir fiillerde sırayla şu üç bölüm bulunur:

    1. Fiil kök veya gövdesi,
    2. Kip eki,
    3. Şahıs eki.

    Kip ekleri, fiil kökünden sonra gelerek ona zaman mânâsı veya tsarlanan, istenen bir hareketle ilgili mânâ kazandırır. Bu durumda fiil, yalnız üçüncü teklik şahıs ifâde eder. Emirde ise kök veya gövde halinde kalır ve ikinci teklik şahsı verir.

    Çekim örneği:

    Şahıs Çekimi
    1. tekil
    çalış-ı-yor-um
    2. tekil
    çalış-ı-yor-sun
    3. tekil
    çalış-ı-yor
    1. çoğul
    çalış-ı-yor-uz
    2. çoğul
    çalış-ı-yor-sunuz
    3. çoğul
    çalış-ı-yor-lar

    Bir çekimli fiilde bir kip eki olabildiği gibi iki kip eki de bulunabilir. Kip eklerinin sayısına göre çekimli fiiller ikiye ayrılır:
    1-Çekimli fiil 2-Çekimsiz fiil
    Basit zamanlı çekimli fiiller
    Tek kip eki alan çekimli fiillere verilen addır. Basit zamanlı fiillerin hepsinin bileşik zamânı yoktur.
    Bileşik Zamanlı Fiiller
    İki kip eki alan çekimli fiillere denir. Bileşik çekimlerde -imek fiili, -idi, -imiş, ise (-yse) şekilleriyle kullanılır.
    Hikâye kipi
    Türkçe'de -dı, -di eklerini alarak oluşturulur.
    Örnek: görür idi = görür-
    Rivâyet kipi
    Türkçe'de -mış, -miş eklerini alarak oluşturulur.
    Örnek: bakacak imiş = bakacak-mış
    Şart kipi
    Türkçe'de -sa, -se eklerini alarak oluşturulur.
    Örnek: koşuyor ise = koşuyor-sa
    Emir kipinin de basit zamanlı fiiller gibi hiç bileşik zamanı yoktur. Dilek kiplerininse hikâye ve rivayeti vardır; şartı yoktur. Yine -di'li geçmiş, yani görülen geçmiş zamânın rivâyeti yoktur.



  2. #2
    Moderator

    Standart Cevap: Çekim Ekleri Nelerdir? Çekim Eki Neye Denir? Çekim Ekleri Örnekleri - Çekim Ek

    A) İSİM ÇEKİM EKLERİ:
    1) Çokluk Eki: İsimlerin sayı bakımından çokluğunu bildirirler.
    Örnek: elmalar,çocuklar ,öğrenciler.
    2)Hal Ekleri:- i,-e,-den,-de ekleridir.
    Örnekler: Kitabı ver (belirtme hali)
    Yola bak (Yönelme hali)
    Evden geliyorum (Çıkma hali)
    Sende kaldı (Bulunma hali)
    Sıradan insanlarla işim olmaz.(Sıfat yapmıştır ve bu yüzden yapım eki olmuştur)
    Bunlar gözde çocuklardır.(Sıfat yapmıştır ve bu yüzden yapım eki olmuştur)
    Sudan sebeplerle yanıma gelme (Sıfat yapmıştır ve bu yüzden yapım eki olmuştur)
    3)İyelik ekleri: Eklendiği isimlerin kime ait olduğunu ifade eder.
    Örnek: Kitabım,kitabın, kitabı, kitabımız, kitabınız, kitapları iyelik eklerini, ismin başına benim, onun, bizim, sizin, onların zamirlerini getirerek bulabiliriz.
    4) İlgi ekleri (Tamlama Ekleri): “ın, in, un, ün” biçimindedir.Belirtili isim tamlaması kurar.
    Örnek: kapı-n-ın kol-u , müdür-ün oda-sı
    5)Eşitlik Eki: “-ca,-ce” biçimindedir.
    Örnek: Sence bu doğru mu?
    Çocukça davranma
    6)Ek eylem Ekleri: İsim soylu sözcükler yüklem yapma göreviyle kullanılan eklerdir.
    Örnek: iyi-y-im, iyi-sin, iyi-dir, iyi-y-iz, iyi-siniz, iyi-dirler

    B)FİİL ÇEKİM EKLERİ
    1)Zaman ekleri (Bildirme Kipleri): Fiillerde hareketin yapıldığı zamanı bildirir.
    Örnek: gel-miş (Duyulan geçmiş zaman)
    oku-du (görülen geçmiş zaman)
    gid-i-yor (şimdiki zaman)
    yat-acak (Gelecek geçmiş zaman)
    Şimdi gelir (Geniş geçmiş zaman)
    2)Dilek kipleri: Fiillerde dilek, şart, istek, gereklilik… gibi anlamları karşılayabilmek için getirilen kip ekleridir.
    Örnek: Gider-se-m gelmem (Dilek-şart kipi)
    Biraz daha oturayım (istek kipi)
    Ders çalışalım (istek eki)
    Artık git-meli-y-im (Gereklilik kipi)
    Bunları da oku-sun (Emir eki)
    Dışarı çıkın (Emir eki)
    3)Şahıs Ekleri: Fiildeki eylemi gerçekleştiren şahsı belirtmek için getirilen eklerdir. Fiillerde kip eklerinden sonra gelirler.
    Örnek: Geliyor-um, çalışmalı-sın, yaptı- okusak-k , üzülür-üz koşacak-sınız yürüdü-ler
    YAPIM EKLERİ:
    İsim ya da fiil kök veya gövdelerine gelerek onlardan başka isim ya da fiil türeten eklerdir. Yapım ekleri eklendiği sözcüğün anlamını da türünü de değiştirir. Her zaman çekim eklerinden önce gelir. Yapım eki almış bir sözcüğe türemiş sözcük ya da gövde denir.Eğer sözcük yapım eki almışsa basit yapılıdır sözcük çekim eki olsa da basittir
    1)İsimden İsim Yapım Ekleri: İsim kök veya gövdelerine eklenerek, yeni bir isim gövdesi oluşturan eklerdir.
    Lık: kömür-lük, göz-lük , kulak-lık …
    lı: Şehir-li , para-lı , ağaç-lı , baş-lı …
    sız: su-suz, para-sız, ev-siz,
    cü: göz-cü, sanat-çı, yol-cu, simit-çi,
    ce: Türk-çe İngiliz-ce
    daş:Çağ-daş, arka-daş, yol-daş
    üncü: üç-üncü beş-inci
    msı: acı-msı ekşi-msi
    cil: et-cil ben-cil insan-cıl
    şın: sarı-şın
    sal: kum-sal kadın-sal
    ıt: yaş-ıt
    cağız: kız-cağız çocuk-cağız
    cık: az-ı-cık küçük-cük
    tı: horul-tı cıvıl-tı
    2)İsimden Fiil Yapan Ekler: İsim köklerine veya gövdelerine gelerek onlardan fiil türetir.
    la: su-la, taş-la, uğur-la
    al: çok-al, az-al, dar-al
    l: doğru-l, sivri-l
    a: kan-a, yaş-a, tür-e, boş-a
    ar: yaş-ar, mor-ar, sarı-ar
    da: fısıl-da, horul-da, gürül-de
    at: yön-et, göz-et
    ık: geç-ik, bir-ik
    ımsa: az-ımsa, benim-se,küçü(k)-mse
    kır: fış-kır, hay-kır
    lan: ev-len, rahat-la
    laş: şaka-laş, der-leş, çocuk-laş
    sa: su-sa, garip-se önem-se
    3)Fiilden İsim Yapan Ekler: Fiil kök veya gövdelerine gelerek isim yapan eklere denir.
    ca: düşün-ce, eğlen-ce
    ocak-ecek: giyecek, yok-ocak, aç-ocak
    ak: yat-ak, kaç-ak, dur-ak,
    ga: böl-ge, bil-ge, süpür-ge,
    gan: çalış-kan, unut-kan, kay-gan
    gı: sev-gi, çal-gı, as-kı
    gıç: bil-giç, dal-gıç, başlan-gıç
    gın: yor-gun, bil-gin, bez-gin, bit-gin
    ı,-i: yaz-ı, öl-ü, yap-ı, çat-ı, kok-u, doğ-u
    ıcı-ici: yap-ıcı, gör-ücü, al-ıcı, sat-ıcı,
    ık-ik: kes-ik, aç-ık, göç-ük,
    ım-im: say-ım, seç-im, öl-üm, ölç-üm
    ın-in: yığ-ın, ak-ın, tüt-ün, ek-in,
    nç: gül-ünç, sev-inç
    ıntı: es-inti, çık-ıntı, dök-üntü,
    ır-er: gel-ir, gid-er, ok-ur,
    ış: otur-uş, yürü-y-üş,
    ıt: geç-it, yak-ıt, ölç-üt,
    ma: gülmeyi severim , konuşmayı bil.
    mak: gelmek, gitmek
    tı: belir-ti, kızar-tı,
    Fiilden Fiil Yapan Ekler: Fiil soylu kelimelerden yeniden fiil yapan eklere denir.
    dır: gül-dür, yap-tır, koş-tur,
    ala: kov-ala, silk-ele,
    er: gider, çık-ar,
    imsa: gül-ümse, an-ımsa,
    ın: gez-in, gör-ün, sev-in, taşı-n,
    r: kaç-ır, bat-ır, iç-ir,
    ş: gör-üş, uç-uş, gül-üş,
    t: uza-t, sap-ıt, korku-t, üşü-t,
    ı: sev-il, kır-ıl, sat-ıl

  3. #3
    ModeratoR

    Standart Cevap: Çekim Ekleri Nelerdir? Çekim Eki Neye Denir? Çekim Ekleri Örnekleri - Çekim Ek




    Türkçe eklemeli (sondan eklemeli) bir dildir. Türkçede değişmez kökler, onlardan türetilen gövdeler ve kök ve gövdelere eklenen yapım ve çekim ekleri vardır.


    Dilimizi kullanışlı hâle getiren; aynı kelimelerle farklı anlamlar ifade edilmesini, kelime haznesinin genişlemesini sağlayan, eklerdir.

    EK

    Kelimelerle cümleler kurmak, onlara cümle içinde görev yüklemek ve kelimelerden yeni kelimeler türetmek amacıyla onlara eklenen seslere/hecelere ek denir.


    Kelimelere cümlede görev yüklenirken ve onlardan yeni kelimeler türetilirken öncelik yapım eklerinindir. Yapım eklerinin üzerine çekim ekleri gelir. Ama bir iki ek haricinde çekim ekinin üzerine yapım eki getirilemez.


    Ekler kendilerinden önceki kelimelere bitişik yazılır. Yalnız, "mİ" soru eki her zaman ayrı yazılır; "ek-fiil"in kendisi, yani "i-(mek)" de ayrı ya da bitişik yazılabilir. Zaten ek-fiil bitişik yazıldığında düşer, sadece zaman eki kalır:


    mİ: Gelmedi mi?

    i(mek): Gelecek idi, gelecekti

    Ekler yapım ve çekim ekleri olmak üzere ikiye ayrılır. Yapım ekleri anlam; çekim ekleri de görev belirler.

    I. ÇEKİM EKLERİ

    Kelimelerin çekimlenerek değişik yerlerde ve görevlerde kullanılmasını sağlayan eklere çekim eki denir.


    Çekim ekleri, kelimelerin diğer kelimelerle bağ kurmasını, kelimelerin cümlede görev almasını, hâlini, sayısını, zamanını, şahsını belirtir. Kısaca çekim ekleri kelimelerin cümle içerisinde kullanılmasını sağlar.


    Kök veya gövde hâlindeki kelimeler ancak çekim eklerini alarak diğer kelimelere bağlanır, zaman ve şahıs anlamı kazanır.


    "Kardeş kitap yer sor."


    Bu kelime dizisi bu hâliyle ancak bir kelime yığınıdır. Bir maksat, duygu, fikir, haber, bilgi ifade etmez. Ancak "bu kelimelerle ne söylenmek istenebilir", sorusundan hareketle bir şeyler uydurulabilir ki bu yolla bu kelimelerin ne için söylendiği kesin olarak bilinemez.


    Öyleyse bu kelime yığınını anlaşılır hâle getirmek için çekim eklerine ihtiyaç vardır. Çeşitli çekim ekleriyle bu kelimelerden anlamlı cümleler çıkarabiliriz:


    "Kardeşine kitabın yerini sor."


    "Kardeşimden kitapların yerini soracağım."


    "Kardeşin kitabının yerini sordu."


    Çekim ekleri eklendiği kelimenin anlamını değiştirmez. Çekim ekleri yeni kelimeler türetmeye yarayan ekler değildir; yani bu ekler kelimenin anlam ve türlerini değiştirmeyen eklerdir. Yukarıdaki örnekte değişik çekimlere rağmen kelimelerin anlamlarının değişmediği görülür.


    Çekim ekleri getirildikleri kelimenin türüne göre ikiye ayrılır:


    İsim çekim ekleri ve Fiil çekim ekleri

    A. İSİM ÇEKİM EKLERİ

    İsimlerin ve isim soylu kelimelerin sonuna gelerek onları diğer isimlere, edatlara, fiillere bağlayan; cümle içindeki görevlerini belirleyen, ait oldukları kişileri belirten ve isimlerin çeşitli durumlarını bildiren eklerdir.


    İsim çekim ekleri şunlardır:

    1-Hâl ekleri: -i, -e, -de, -den, -in, -ce, -le
    2-İyelik ekleri: -m, -n, -i, -si, -miz, -niz, -leri
    3-Çoğul eki: -ler
    4-Soru eki: mi
    5-Ek-fiil: -dir, -idi, -imiş
    6-Tamlama ekleri: -in,
    7-İlgi zamiri -ki

    1. HÂL (DURUM) EKLERİ


    İsimleri isimlere, fiillere, edatlara bağlayan, diğer kelimelerle ilişki kurarak isimlerin cümlede görev kazanmasını sağlayan eklerdir.


    İsmin hâllerinin başında yalın hâl (nominatif) gelir, ama bu hâlin eki olmadığı için sıralamaya dahil etmedik; isimler konusunda işlenmiştir.

    a. -İ Belirtme/Yükleme Hâl Eki

    Fiildeki işten, hareketten, eylemden etkilenen varlığı belirtir. Yani bu eki alan isimler cümlede belirtili nesne görevinde bulunur.


    ev-i gördüm, kapı-y-ı açtım, okul-u boyadılar, gül-ü koparmayın...


    İsmi fiile bağlar.


    Çocukları buradan kim alacak?

    Babası çocuğu çağırdı.
    Şimdi soruları cevaplayın.
    Burada kimi bekliyorsunuz?

    Türkçede iki tane -i eki vardır:


    -i: iyelik eki: (onun) kalem-i

    -i: belirtme hâl eki: kalem-i (kim aldı?)
    b. -E Yönelme Hâl Eki

    İsimleri fiillere, bazen de edatlara bağlar.


    Yönelme hâlinde, ismin belirttiği kavrama yöneliş, dönme söz konusudur.


    okul-a git, ev-e dön...


    Eklendiği kelimelere farklı anlamlar katar ve değişik anlam ilişkileri kurar.


    Yönelme, yaklaşma, ulaşma bildirir. Bu eki alan kelimeler cümlede dolaylı tümleç ve yüklem olabilir:


    Bugün okula gitti.

    Benim itirazım yapılan haksızlığa. (haksızlığadır: yüklem)

    Fiyat, araç ile anlamı katar:


    Kitabı bin liraya aldı. (karşılığında)

    Bu iş kaç paraya olur?

    Zaman bildirir, zarf tümleci yapar:


    Bu iş sabaha biter.

    Haftaya size gelelim.

    Yer bildirir:


    Bizi karşılamak için kapıya geldi.


    İsimleri edatlara bağlar:


    Akşama kadar okulda ders çalıştık.

    Sabaha karşı varırız.
    Yaşına göre ağır bir işte çalışıyordu.

    Deyim kurar:


    Ağzına geleni söyler.

    İşleri yoluna koymak
    Başına buyruk.
    Başa gelen çekilir.
    Çok cana yakın bir çocuktu.

    İçin, aitlik, amaç ilgisi kurar:


    Bunu size aldık. (sizin için)

    Sana bir iyilik düşünüyorlar. (senin için)
    Annesini görmeye gitti.

    İkilemeler kurarak durum bildirir:


    Otobüse nefes nefese yetiştiler.

    İki ahbap kafa kafaya vermiş...

    "-an, -en" sıfat-fiil ekleriyle birleşerek abartma anlamı veren ikilemeler kurar:


    Soran sorana,

    geçen geçene,
    giden gidene...

    Şekilce çekimli fiil olan fakat fiil özelliğini kaybetmiş söz gruplarına gelir:


    Geçmiş olsuna gitti. (demeye)

    c. -DE Bulunma Hâl Eki

    İsimleri fillere bağlar.


    ev-de oturma, okul-da öğren, yurt-ta kaldı, devlet-te bulunuyor...


    Cümlede dolaylı tümleç, zarf tümleci ve yüklem yapar:


    Eski İstanbul'da ne güzel günler yaşanmış. (dolaylı tümleç)

    Saat yedide mi gelecekmiş? (zarf tümleci)
    Her şey yerli yerinde. (yüklem)

    Zaman bildirir:


    Okullar bu yıl da eylülde açılacak. (zarf tüml.)


    Fiili durum yönüyle niteler:


    Suyu bir yudumda içti. (zarf tüml.)

    Siz ayakta kaldınız.
    Çamaşırları elde yıkıyormuş.

    Zaman ve sayı bildiren kelimelere eklenerek ölçü, miktar bildirir:


    Yılda yirmi gün izni var.

    Haftada bir geliyor.
    Yüzde yetmiş başarı vardı.

    İkilemeler kurar:


    Ayda yılda bir uğrar oldu.

    Elde avuçta ne varsa bitti.

    Eklendiği kelimeyi sıfat yapar:


    Parmak kalınlığında yaprakları var.


    Yapım eki görevi görür:


    Gözde sanatçılarımızdandı.

    Peyami Safa'nın "Sözde Kızlar"ını okudun mu?
    Sözde Ermeni soykırımı...
    d. -DEn Ayrılma/Uzaklaşma Hâl Eki

    İsimleri fillere bağlar.


    okul-dan çıktı, ev-den ayrıldı, yurt-tan geliyor, devlet-ten istedi...


    Eklendiği kelimeyi dolaylı tümleç yapar; yer, ayrılma, uzaklaşma bildirir:


    Ali, evden yeni çıktı.

    Birçok seneler geçti dönen yok seferinden.

    Edat tümleci ve yüklem de yapar.


    Gönüldendir şikâyet. (yüklem)
    Bebek gürültüden uyandı (edat tümleci)
    Yalnızlıktan sıkıldım. (edat tümleci)

    Durum bildirir:


    Yağmur hafiften yağıyor.

    Ben onu yakından tanırım.

    Üstünlük, karşılaştırma bildirir:


    Kıldan ince

    baldan tatlı
    Erzurum'dan soğuk şehir yok.
    Bundan iyisi bulunmaz.

    Bütünün parçasını, bütünden ayrılmayı ifade eder:


    Verilen pastadan bir dilim yedi.

    Soruların cevabını sözlerimden çıkaracaksınız.
    Canından can vermek istiyordu.

    İsimleri edatlara bağlayarak edat grubu ve edat tümleci oluşturur:


    Akşamdan beri seni arıyoruz.

    Yemekten sonra çayı nerede içeceğiz?

    Sebep bildirir:


    Soğuktan tir tir titriyordu.

    Yorgunluktan uyuyuverdi.

    İsim tamlamalarında tamlayan ekinin (-in) yerine kullanılır:


    Geçen gün öğrencilerden biri yanıma geldi.

    Bu ürünlerden hangisini istediğinizi söyleyin.

    Yapım eki özelliği kazanarak eklendiği kelimeyi sıfat yapar:


    Sıradan insanlarla düşüp kalkma diyordu.

    Sudan sebeplerle buradan ayrılıp gitti.
    Toptan satış
    Uzaktan akraba
    En içten duygular

    İkilemeler kurar:


    Zavallı çocuk günden güne eriyor.

    Baştan başa bizim bu topraklar.
    Durumumuz yıldan yıla kötüye gidiyor.
    Dünden bugüne ne değişti ki...

    Varlıkların neden, hangi maddeden yapıldıklarını bildirir:


    Üstüne yünden bir kazak almıştı.

    Tahtadan kılıçlarla oynuyorlardı.
    Ayı derisinden post; Rus'tan dost olmaz.

    Zaman anlamlı kelimelere gelerek zaman anlamı katar:


    Bu işi dünden halletmeliydik.

    Yarın geceden yola çıkmayı düşünüyoruz.
    e. -CE Eşitlik Hâl Eki

    İsimlere ve isim soylu kelimelere eklenerek çeşitli anlamlar katar. Türkçe'nin işlek eklerinden biridir. Bu eki alan kelimeler cümlede zarf tümleci ve yüklem olarak kullanılır. Tür olarak da isim, sıfat ve zarf türetir.


    ben-ce, okul-ca, yurt-ça, sert-çe...


    Gibi, benzerlik anlamları katar:


    Çocukça davranışları vardı.

    İnsanca hareket etmeliyiz.

    Yüklem yapar:


    Onun davranışları çok zaman delicedir.


    Bakımında, yönüyle anlamı katar:


    O sizden kiloca biraz daha düşük.

    Akılca birbirinizden farkınız yok.

    Göre anlamı katar, edat gibi kullanılır:


    Sence bu yaptığın doğru mu?

    Bence bu doğru.

    Çokluk, abartma anlamı katar:


    Evinde yüzlerce kitabı var.


    Zaman bildiren isimlere gelerek eşitlik, süresince, boyu anlamı katar:


    Bu okulda yıllarca çalıştım dedi.

    O gün sizi saatlerce bekledik.

    Birliktelik, beraberlik anlamı katar:


    Bu kararı sınıfça aldık.

    Bugün milletçe sevinçliyiz.

    Durum bildirir; zarf tümleci yapar:


    Anlatılanları sessizce dinledi.

    Düşüncelerini açıkça dile getirdi.
    Elazığ'dan gizlice ayrıldık.

    Küçültme, sınırlandırma anlamı katar:


    Oralarda yaşlıca bir adam dolaşıyordu.

    Fatih, büyükçe bir taşı alıp denize atıverdi.
    f. -lE Vasıta Hâl Eki

    "ile" edatı kaynaklıdır; "i" düşürülerek kullanılır.


    Ünlüyle biten kelimelere eklenirken araya y kaynaştırma harfi girer:


    masa>masa-y-la.


    Ünsüzle biten kelimelere eklendiğinde -la, -le şeklindedir:


    kalem>kalemle.


    İsim ve isim soylu kelimelere eklenerek değişik anlamlar katar. Bu eki alan kelimeler cümlede zarf tümleci, edat tümleci ve yüklem olarak kullanılır.


    Edat tümleci yapar:


    Mor bulutlarla açık türbene çatsam da tavan. (edat tüml.)


    Durum bildirir; zarf tümleci yapar:


    İşi kolaylıkla başardı.

    Ayağına gelen topa hızla vurdu.
    Babasını sevinçle karşıladı.

    Yüklem yapar:O artık bizimledir.


    Birliktelik anlamı katar: Öğrencileriyle geziye gitmişti.


    Araç, alet bildirir: Arabasıyla evimize kadar getirdi. İğneyle kuyu kazıyorsun.


    "ve" bağlacı görevinde kullanılır:


    Annemle kardeşim buraya geldiler.

    Baki'yle Fuzuli, 16. yy. şairleridir.

    Sebep ve zaman bildirir:


    Rüzgârın etkisiyle dallar sallandı.

    Sonbaharın gelmesiyle soğuklar artmıştı.
    Zilin sesiyle yarışma bitti.
    g. -(n)İn İlgi Hâl Eki (tamlayan eki)

    İsimleri isimlere bağlayarak tamlama kurmaya yarar.


    Bu ek birinci tekil ve çoğul şahıs için "-İm" şeklindedir: ben-im, biz-im.


    İsimleri isimlere bağlar:


    Benim elim kanadı

    Kitabın yaprağı yırtılmış.
    Yalancının mumu...
    Gözlüğün camı...

    İsimleri, zamirleri ve sıfat-fiilleri edatlara bağlar:


    Bunu senin için yaptım dedi.


    İsimleri ve zamirleri fiillere bağlar:


    Birincilik ödülü Atilla'nın oldu.

    En güzel ve mutlu yıllar sizlerin olsun.

    Not: "-dEn" eki tamlayan ekinin yerini tutabilir:


    öğrencilerin bazıları>öğrencilerden bazıları

    onların biri>onlardan biri
    2. İYELİK EKLERİ

    İsimlerin ve isim soylu kelimelerin sonuna gelerek onların sahiplerini, ait oldukları kişileri belirten eklerdir. Tamlayansız kullanıldıkları zaman bu eklere iyelik zamirleri de denir.


    kitab-ım, kitab-ın, kitab-ı, kitab-ımız, kitab-ınız, kitap-ları


    masa-m, masa-n, masa-s-ı, masa-mız, masa-nız masa-ları


    su-y[3]-um, su-y-un, su-y-u, su-y-umuz, su-y-unuz, su-ları


    ne-y-im, ne-y-in, ne-y-i/ne-s-i, ne-y-imiz, ne-y-iniz, ne-leri


    İyelik ekleri isim tamlamasında tamlanana gelir:


    Zil, şal ve gül. Bu bahçede raksın bütün hızı...

    Şevk akşamında Endülüs üç defa kırmızı...

    Aşkın sihirli şarkısı yüzlerce dildedir.

    İspanya neşesiyle bu akşam bu zildedir.

    Kapının kol-u,

    işin baş-ı,
    hayvan sevgi-s-i

    İyelik ekleri bazen yer bildiren zamirlerden (işaret zamirleri) sonra gelerek belirtme görevlerinde bulunur:


    burası, ötesi, şurası...


    Sıfatlardan sonra gelerek zamir yapar:doğrusu, böylesi, başkası...


    Bazen isimlerle ve sıfatlarla birlikte sevgi ve abartma ifade eder:


    Camın İstanbul.

    Güzelim çiçekler kurumuş

    İyelik eklerinden sonra hâl ekleri gelebilir:


    Baba-m-a soracağım.

    Kardeş-i-n-i arıyormuş.

    -ler ekiyle -i iyelik eki birlikte kullanılarak zaman bakımından genelleme yapılır:


    akşamları, sabahları, gündüzleri...

    3. İLGİ ZAMİRİ: -ki

    İlgi zamiri belirtili isim tamlamalarında tamlananın yerini tutabilir:


    benim kalemim>benimki


    onun eli>onunki


    Türkçede üç tane "ki" vardır: "ki", "-ki", "-ki"

    a. "ki" Bağlacı

    Sadece "ki" biçimi vardır.


    Kendinden önceki ve sonraki kelimelerden ayrı yazılır.


    Türkçe değil, Farsça bir bağlaçtır ve Türkçe cümle yapısına aykırı olarak kullanılır.


    "ki" ile başlayan bir ara cümle asıl cümlenin içinde kısa çizgiler arasında verilebilir:


    Bu ezanlar -ki şahadetleri dinin temeli-


    Yağmur yağmadı ki mantarlar ortaya çıksın.


    Atatürk diyor ki: ...


    Bir şey biliyor ki konuşuyor.


    Ben ki hep sizin için çalıştım.


    Sınavı kazanabilir miyim ki...


    Baktım ki gitmiş.

    b. "-ki" İlgi Zamiri

    Ek hâlindeki tek zamirdir.

    Eklendiği kelimeye -ki sadece isim tamlamasında tamlayana eklenir- bitişik yazılır ve bir ismin (tamlananın) yerini tutar.


    Büyük ve küçük ünlü kurallarına uymaz; sadece -ki şekli vardır:


    senin kalemin>seninki, Ali'nin eli>Ali'ninki, onun düşüncesi>onunki...

    c. "-ki" Yapım Eki

    İsimlere eklenerek yer ve zaman bildiren sıfatlar türeten ektir.

    Zaman bildiren kelimelerin sonuna doğrudan eklenirken, yer bildiren sıfatlar türetirken "-dE" hâl ekiyle birlikte kullanılır.


    Sadece -ki ve az da olsa -kü şekilleri vardır:


    bu yılki sınav, yarınki maç, dünkü film, bugünkü aklım...


    masadaki kitaplar, duvardaki saat, evdeki hesap...

    4. -lEr ÇOĞUL EKİ

    Cins isimlerine gelerek onların çoğul şekillerini yapar.


    Kelimeler arasında ilgi kurmaz:


    dağlar, fikirler, idealler, öğrenciler, dertler...


    Özel isimlere getirildiğinde:


    1. Aile anlamı katar; -gil ekinin yerine kullanılır, yapım eki görevinde olduğu için ayrılmadan yazılır


    Yarın Ahmetlere gideceğiz.


    İzmir'e, amcamlara/dedemlere/teyzemlere gideceğiz. (burada özel isme getirilmemiş.)


    Aliler bize gelecekler.


    2. Benzerleri anlamı katar, kesme işaretiyle ayırarak yazılır:


    Bu millet nice Fatih'ler, Kemal'ler yetiştirecektir.


    Bu topraklarda ne Çaldıran'lar, ne Ridaniye'ler yaşandı.


    3. Aynı ismi taşıyanları belirtir:


    Sınıftaki Ali'ler ayağa kalksın.


    Hüseyin'lerin hepsi buraya gelsin.


    4. Abartma anlamı katar:


    Çalışmak için ta Almanya'lara gitti.


    5. Topluluk kavramı bildirir:


    Türkler, Yunanlar, Adanalılar, Konyalılar...


    Bunların dışında:


    -İkilemeler yapar:


    Yıllar yılı bekledik.


    -Abartma anlamı katar, bazen "bir" kelimesiyle birlikte bu anlamı verir:


    Ateşler içinde kıvranıyordu.

    O gün dünyalar benim olmuştu.
    Valizler dolusu kitapları ne zaman almıştı.
    Bir kumaşlar almış, görmelisiniz.
    Bir bahçeler var, sözle anlatılmaz.
    Bir zamanlar ne kadar şendik.

    -Çoğul zamirlere getirilerek tekrar çoğul yapar:Bizler, sizler


    -Saygı veya alay anlamı katar:


    Dostumuz nedense bizi çağırmamışlar.

    Müdür Bey döndüler mi?

    -Her anlamı katar:


    Akşamları erken yemek yeriz.

    Sabahları geç kalkarım.

    -"Yaş" kelimesine getirilerek yaşça yaklaşıklık bildirir:


    O zaman henüz sekiz yaşlarında idi.


    İyelik üçüncü çoğul eki ve şahıs eki ile karıştırılmamalıdır.


    Çocuklar (çoğul eki) annelerini (iyelik eki) bekliyorlar (şahıs eki).

    5. "mİ" SORU EKİ

    Hem isimlere hem de fiillere getirilen bir çekim ekidir:


    Gelecek miydin? (fiile)


    Sen misin? (isme)


    Her zaman kendinden önceki kelimeden ayrı yazılır.


    Büyük ve küçük sesli uyumu kurallarına uyar:


    Salı mı?Sen mi?O mu?Ölü mü?


    Soru ekinden sonra gelen ekler kendisine bitişik yazılır.


    Seni çağıran bu çocuk muydu?


    Vurguyu kendinden önceki kelimeye aktarır. Yani mi soru ekinden önce gelen kelime vurgulanan kelimedir:


    Sular mı yandı? Neden tunca benziyor mermer?


    Şakaklarıma kar mı yağdı ne var?


    Soru anlamının dışında başka görevlerde de kullanılır:


    Pekiştirme görevinde: Güzel mi güzel bir yer burası.

    6. EK-FİİL

    İsim soylu kelimelerin sonuna gelerek onların yüklem olmasını sağlayan, ek hâlindeki fiildir.


    "imek" fiilinin ek olarak kullanımıdır. Genellikle bitişik yazılır.


    Dört kipe göre çekimi vardır:


    Geniş zaman

    -di'li geçmiş zaman
    -miş'li geçmiş zaman
    Şart kipi
    1. Geniş zaman

    İsim soylu kelimelere kişi ekleri getirilerek yapılır. Bunlar geniş zaman eklerinin yerini tutar. Üçüncü kişilere "-dİr" eki getirilir.


    "insanım, insansın, insan(dır), insanız, insansınız, insan(dır)lar"


    Ben bir küçük kelebeğim.

    Ü stümüze doğan bir güneşsin sen.
    Her taraf bugün bir başka güzel(dir).

    Bu ek fiillere getirildiğinde kesinlik veya olasılık anlamı katar.


    Ulaş şimdi tatil yapıyordur. (olasılık)

    Bu durumda işe gitmeyecektir. (kesinlik)
    2. -di'li geçmiş zaman

    Ek-fiilin bilinen geçmiş zaman çekimi, kavramların ve varlıkların bilinen geçmişteki durumuna şahit olunduğunu gösterir.


    "idim, idin, idi, idik, idiniz, idiler"


    Bir güzelin hayranıydım. <="" p="">


    Dün daha heyecanlıydın. <="" p="">


    Merhametli biriydi. <="" p="">

    3. -miş'li geçmiş zaman

    Ek-fiilin bilinmeyen (öğrenilen) geçmiş zaman çekimi, kavramların ve varlıkların öğrenilen geçmişteki durumunun başkasından duyulduğunu anlatır.


    "imişim, imişsin, imiş, imişiz, imişsiniz, imişler"


    Suçlanan ben-miş-im. < ben imişim


    Meğer sen ne çalışkan-mış-sın. < çalışkan imişsin


    Adam yirmi yıldır evine hasret-miş. < hasret imiş

    4. Şart

    Eklendiği isimlerle yancümlecik kurar ve temel cümlenin şartını bildirir. Bazen karşılaştırma anlamı da katar.


    "isem, isen, ise, isek, iseniz, iseler"


    Elbise ucuzsa hemen alalım. <="" p="">


    Maaşlar düşük, giderlerse oldukça fazla. <="" p="">


    Dikkat!


    Ben iyi bir okurum. Ek-fiilin geniş zamanı


    Hep iyi kitaplar okurum. Şahıs eki


    Benim okurum anlayışlıdır. İlgi eki ve iyelik eki


    Öğrenciydi ek-fiil çekimi


    Uyuyordu birleşik çekim


    Öğrenciymiş ek-fiil


    Uyuyormuş birleşik zaman


    Öğrenciyse ek-fiil


    Uyuyorsa birleşik zaman


    Not: Ek-fiilin olumsuzu ek-fiilden önce "değil" kelimesi getirilerek yapılır:


    birinci değilim, değildim, değilmişim, değilsem

    7. TAMLAMA EKLERİ

    Bu eklerden tamlayan eki (ilgi eki: -in: kalem-in), isim hâl eklerinde; tamlanan eki (-i: uc-u) de iyelik eklerinde anlatıldığından burada tekrarına lüzum görülmedi.



    Öyle bir zamanına geldim ki yaşamın, ölüme erken sevgiye geç,
    Yine gecikmişim bağışla sevgilim, sevgiye on kala ölüme beş..

    )̲̅ζø̸√̸£ ч̸ø̸µ

  • Konuyu değerlendir: Bu konuyu beğendiniz mi?

    Çekim Ekleri Nelerdir? Çekim Eki Neye Denir? Çekim Ekleri Örnekleri - Çekim Ekleri Ör


    Değerlendirme: Toplam 0 oy almıştır, ortalama Değerlendirmesi puandır.

Konu Bilgileri

Users Browsing this Thread

Şu an 1 kullanıcı var. (0 üye ve 1 konuk)

Benzer Konular

  1. Cevaplar: 1
    Son Mesaj: 13.03.12, 22:19
  2. Cevaplar: 0
    Son Mesaj: 12.01.12, 16:25
  3. Cevaplar: 0
    Son Mesaj: 22.09.09, 22:13
  4. Cevaplar: 0
    Son Mesaj: 22.09.09, 21:34
  5. Ekler EK ÇEKİM EKLERİ İSİM ÇEKİM EKLERİ
    By Sword_of_HeLL in forum Edebiyat & Türkçe
    Cevaplar: 0
    Son Mesaj: 17.07.09, 15:13

Yetkileriniz

  • Konu Acma Yetkiniz Var
  • Mesaj Yazma Yetkiniz Var
  • Eklenti Yükleme Yetkiniz Yok
  • Mesajınızı Değiştirme Yetkiniz Yok
  •  

Search Engine Friendly URLs by vBSEO 3.6.0 RC 2 ©2011, Crawlability, Inc.